ویروس HPV چیست؟ رازهای نهفتگی، خطرات و راه‌های پیشگیری

آیا می‌دانید ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) شایع‌ترین عفونت منتقله از راه جنسی در جهان است؟ این ویروس با بیش از ۲۰۰ نوع مختلف، از زگیل‌های تناسلی بی‌خطر تا سرطان‌های خطرناک مانند سرطان دهانه رحم را شامل می‌شود. در این مقاله، همه چیز درباره چرخه عفونت HPV، نهفتگی، کنترل ایمنی و بهترین روش‌های پیشگیری (مانند واکسن گارداسیل) را به زبان ساده توضیح می‌دهیم.

ویروس HPV چگونه وارد بدن می‌شود؟

HPV از طریق تماس پوست یا مخاط، به‌خصوص در روابط جنسی، منتقل می‌شود. این ویروس به لایه‌های پایه پوست یا مخاط (اپیتلیوم) نفوذ کرده و در آنجا تکثیر می‌شود. در بسیاری از موارد، عفونت بدون علامت است و فرد متوجه حضور ویروس نمی‌شود.

نهفتگی HPV: رازی که ویروس را پنهان می‌کند

یکی از ویژگی‌های عجیب HPV، توانایی آن در نهفتگی است. در این حالت:

• ویروس در سلول‌های پایه پوست یا دهانه رحم پنهان می‌شود.

• فعالیت ژن‌های ویروسی کاهش می‌یابد و سیستم ایمنی نمی‌تواند آن را شناسایی کند.

• ویروس می‌تواند سال‌ها نهفته بماند و در شرایطی مانند استرس یا ضعف ایمنی دوباره فعال شود.

این نهفتگی باعث می‌شود HPV پایدار بماند و پاکسازی کامل آن چالش‌برانگیز شود.

سیستم ایمنی و نبرد با HPV

سیستم ایمنی بدن در برابر HPV دو نوع پاسخ دارد:

1. ایمنی ذاتی: در مراحل اولیه، بدن مولکول‌های ویروسی را شناسایی می‌کند.

2. ایمنی تطبیقی: سلول‌های T سعی می‌کنند سلول‌های آلوده را نابود کنند.

اما HPV با ترفندهایی مثل کاهش نمایش آنتی‌ژن‌ها، از شناسایی فرار می‌کند. به همین دلیل، ویروس گاهی نهفته باقی می‌ماند و در آینده ضایعاتی مانند زگیل تناسلی یا ضایعات پیش‌سرطانی ایجاد می‌کند.

زگیل تناسلی و سرطان: خطرات HPV

انواع کم‌خطر HPV (مانند 6 و 11) زگیل تناسلی ایجاد می‌کنند که حدود 90% موارد را تشکیل می‌دهند. این زگیل‌ها نه‌تنها از نظر ظاهری آزاردهنده‌اند، بلکه بار روانی و اجتماعی سنگینی دارند. از سوی دیگر، انواع پرخطر (16 و 18) می‌توانند به سرطان دهانه رحم، مقعد یا آلت تناسلی منجر شوند.

تصاویر زگیل تناسلی در مردان را اینجا مشاهده فرمائید

بهترین راه پیشگیری: واکسن HPV

واکسیناسیون مؤثرترین روش برای پیشگیری از HPV است. سه نوع واکسن اصلی وجود دارد:

1. گارداسیل (چهارگانه): علیه انواع 6، 11، 16 و 18 عمل می‌کند و زگیل تناسلی و سرطان را کاهش می‌دهد.

2. سرواریکس (دوگانه): علیه انواع 16 و 18 مؤثر است و در ایران با نام پاپیلوگارد هم شناخته می‌شود.

3. گارداسیل 9***:*** علیه 9 نوع ویروس کار می‌کند و تا 99% بیماری‌های مرتبط با HPV را پیشگیری می‌کند.

هر سه نوع واکسن حداقل حاوي ذرات شبه ويروس زگیل تناسلی تايپ 16 و 18 مي باشند كه حدود 70% همه سرطان هاي سرويكس در دنيا وابسته به اين دو تايپ هستند.

 فرم گارداسیل واكسن زگیل تناسلی همچنين حاوي ذرات شبه ويروس (VLP) تايپ 6 و 11 بوده كه در ارتباط با اكثر زگيل هاي تناسلي است. هر دو واكسن حاوي پروتئين كپسيدال بوده ولي DNA و RNA ندارند اما مي توانند سيستم ايمني را برانگيزانند و  آنتي بادي هاي خنثي كننده زگیل تناسلی را فعال كنند اما به دليل نداشتننن DNA توانايي ايجاد عفونت را در فرد ندارند.

اين نوع واكسن زگیل تناسلی حاوي mg20 از HPV تايپ 16 و 18 و همچنین mg 40 از تايپ 11 و 16 مي باشد. حجم آن 0.5  سی سی بوده و به روش داخل عضلاني تزريق مي شود.

آمپول زگیل تناسلی چهارگانه يا Quadrivalent عليه انواع 16-18-6-11 ويروس زگیل تناسلی موثر است و داراي آلومينيوم به عنوان افزاينده مي باشد.

زمان و نحوه تزریق واکسن

• سن توصیه‌شده***:*** 9 تا 26 سال (در برخی کشورها تا 45 سال).

• فواصل تزریق***:*** ماه‌های 0، 2 و 6.

• محل تزریق: عضله دلتوئید بازو

• اثربخشی***:*** تا 4.5 سال حفاظت پایدار گزارش شده است.

واکسن‌ها فاقد DNA ویروسی هستند و فقط سیستم ایمنی را برای تولید آنتی‌بادی تحریک می‌کنند.

نکات مهم درباره واکسن HPV

• بهترین زمان تزریق، قبل از شروع فعالیت جنسی است.

• در صورت وجود زگیل یا تست مثبت HPV، واکسن همچنان قابل استفاده است، اما درمان نمی‌کند.

• عوارض جانبی شامل سردرد یا تب خفیف است.

• واکسن در بارداری توصیه نمی‌شود، اما در شیردهی با احتیاط مجاز است.

تصاویر زگیل تناسلی در زنان را اینجا مشاهده فرمائید

واکسن گارداسیل از کجا بخریم؟

در حال حاضر واکسن گارداسیل به سختی پیدا می شود. با این حال برای خرید واکسن گارداسیل میتوانید با داروخانه هلال احمر یا داروخانه های معتبر تماس بگیرید.

واکسن سرواریکس یا معادل ایرانی آن پاپیلوگارد

فرم دوگانه واكسن زگیل تناسلی یا (Cervarix) حاوي ذرات ويروس زگیل تناسلی بوده و حاوي تايپ 16 و 18 ويروس زگیل تناسلی مي باشد.  ادجوانت آن آلومينيوم و حاوي يك عامل ليپيدي است. با استفاده از اين واكسن، روي 27000 زن و دختـر 55-11 سـاله بررسی هـايي انجام شده است. اين واكسن هنـوز در مردهـا آزمـايش نـشده اسـت.

واکسن گارداسیل 9  در ایران

اخیرا واکسن گارداسیل 9 نیز تولید شده است که حاوی سروتیپ های 6 و 11 و 16 و 18 و 31 و 33و 45 و 52 و 58 می باشد و تا حدود 99 درصد از بیماری زگیل تناسلی و سرطان های وابسته به HPV جلوگیری می کند. این واکسن در حال حاضر فقط در کشور کانادا در دسترس بوده و قابل استفاده می باشد و پیش بینی می گردد تا پاپان سال 2017 در آمریکا برخی از کشورهای اروپایی نیز در دسترس باشد.

این نوع واکسن خوشبختانه در ایران نیز در دسترس می باشد ولی نسبتا کمیاب است

توصیه می‌شود تمام مردان و زنانی که از نظر جنسی فعال هستند، این واکسن را تزریق کنند.

واکسن hpv برای مردان

از آنجا كه زگیل تناسلی يك بيماري منتقله از راه جنسی است و هم توسط مردان و هم زنان انتشار مي يابد، لذا باید تزریق واکسن زگیل تناسلی در مردان و زنان انجـام گيـرد. در اکتبر سال 2018،سازمان FDA استفاده از  Gardasil9 را برای زنان و مردان 27 تا 45 ساله تصویب کرد.

واکسن های HPV در جلوگیری از عفونت ایجاد شده توسط انواع HPV بسیار مؤثر هستند. دریافت واکسن HPV خطر ابتلا به سرطان دهانه رحم و رشد سرطانی را به میزان قابل توجهی در خانمها کاهش می دهد. مردان نمی توانند سرطان دهانه رحم داته باشند؛ اما واکسن HPV ممکن است از زگیل تناسلی، سرطان آلت، سرطان مقعد و شیوع HPV به شرکای جنسی جلوگیری کند. Gardasil 9 برای مردان در سنین 9 تا 26 سال تأیید شده است.

آيا واكسيناسيون در مبتلايـان HIV  (ويـروس نقـص ايمنـي انسان) نيـز در جلـوگيري از عفونـت هـاي ناحيـه تناسـلي و مقعـدي (آنوژنيتال) موثر است؟

تـأثير واكسن زگیل تناسلی در مبتلايـان HIV  ناشـناخته اسـت و كليد اصلي موفقيت واكسيناسيون، آمـوزش مناسب جامعـه، خانواده ها و بيماران است.

زگیل تناسلی و روابط جنسی: نکات بهداشتی و پیشگیرانه

نتیجه‌گیری: پیشگیری بهتر از درمان ویروس HPV با توانایی نهفتگی و فرار از سیستم ایمنی، تهدیدی جدی برای سلامتی است. با این حال، واکسن‌هایی مانند گارداسیل و سرواریکس می‌توانند تا 70% سرطان‌های مرتبط با HPV و زگیل‌های تناسلی را کاهش دهند. غربالگری منظم و آگاهی عمومی در کنار واکسیناسیون، کلید موفقیت در مبارزه با این ویروس است.

دکتر عباس انتظاری متخصص طب پیشگیری