12 درمان خانگی عفونت واژن و عفونت مخمری زنان
عفونت قارچی واژن (کاندیدا) چه علائمی دارد و کدام درمان خانگی واقعاً کمک میکند؟ ۱۲ روش خانگی، و اینکه کِی بهجای درمان خانگی باید پیش پزشک بروید.
عفونت قارچی واژن (کاندیدیازیس یا همان «برفک») معمولاً با خارش، سوزش و ترشح سفیدِ پنیریمانند و بیبو خودش را نشان میدهد. چیزی که در عمل جواب میدهد داروی ضدقارچ است، نه یک مادهی خانگی: NHS میگوید برای برطرفشدن آن معمولاً قرص خوراکی، شیاف واژینال یا کرم ضدقارچ لازم است. در خانه میتوانید آزار را کم کنید و جلوی تحریک بیشتر را بگیرید، ولی اگر اولین بار است، باردار هستید، عفونت مدام برمیگردد یا درمان جواب نداده، باید پیش پزشک بروید.

پروندهی شما در مطب محرمانه میماند و میتوانید اول بدون گفتن نام، تلفنی سؤال بپرسید. با مطب تماس بگیرید یا سؤالتان را از دکتر بپرسید.
اگر علامتهایتان با عفونت قارچی نمیخواند، مقالهی «۱۰ روش برای جلوگیری از عفونت واژن» و راهنمای بیماریهای مقاربتی را هم ببینید.
عفونت قارچی واژن چه علائمی دارد؟
علامتهای رایج طبق NHS اینها هستند:
- ترشح سفید و غلیظ که اغلب شبیه پنیر است و معمولاً بو ندارد
- خارش و تحریک اطراف ولو و واژن
- درد و سوزش هنگام رابطه یا هنگام ادرار
NHS میگوید برفک گاهی هیچ علامتی ندارد. دلیل بروز آن قارچی به نام کاندیدا است که بهطور طبیعی بیضرر است و در محیط گرم و مرطوب، وقتی تعادل باکتریها به هم بخورد، بیش از حد رشد میکند. NHS آن را عفونت مقاربتی (STI) حساب نمیکند، ولی میگوید ممکن است با رابطهی جنسی تحریک شود یا کمتر اتفاقی به شریک منتقل شود.
عواملی که این تعادل را به هم میزنند طبق NHS: آسیب یا تحریک پوست، مصرف آنتیبیوتیک، دیابتِ کنترلنشده، ضعف سیستم ایمنی، هورموندرمانی و بارداری.
سوزش واژن را در خانه چطور کم کنم؟
اگر پزشک قبلاً عفونت قارچی را برایتان تأیید کرده و علائم همانها است، این کارها در خانه آزار را کم میکنند یا از بدتر شدن آن جلوگیری میکنند. همهی آنها از صفحهی NHS آمدهاند:
- ناحیه را بهجای صابون با آب و یک نرمکنندهی پوست (امولیینت، مثل کرم E45) بشویید، و بعد خوب خشک کنید.
- لباس زیر نخی بپوشید و از لباس زیر و جورابشلواری تنگ دوری کنید.
- صابون و ژل دوش، دوش واژینال و دئودورانت واژن را کنار بگذارید.
- اگر رابطه ناراحتتان میکند، تا پاکشدن علائم رابطه نداشته باشید.
- اگر قبلاً عفونت قارچی داشتهاید و علائم را میشناسید، داروی ضدقارچ را بدون نسخه از داروخانه هم میتوانید بگیرید. کرم ضدقارچ سوزش و تحریک را کم میکند، و داروساز میتواند بهترین نوع آن را پیشنهاد دهد.
دو نکتهی مهم: کرمهای ضدقارچ ممکن است به کاندوم و دیافراگم آسیب بزنند و اثر پیشگیری از بارداری را کم کنند. و NHS میگوید بدون مشورت با داروساز یا پزشک، داروی ضدقارچ را بیش از دو بار در ۶ ماه مصرف نکنید.
کِی سوزش نشانهی چیز جدیتری است؟ اگر سوزش اولین بارتان است، ترشح بدبو دارید (NHS میگوید ترشح برفک معمولاً بیبوست، پس بوی بد احتمالاً علت دیگری دارد)،بعد از چند روز مراقبت یا بعد از دورهی درمان بهتر نشده، باردار هستید، یا ممکن است در معرض بیماری مقاربتی بوده باشید، منتظر نمانید و معاینه شوید؛ سوزش بهتنهایی تشخیص نمیدهد که علتش قارچ است.
۱۲ «درمان خانگی» معروف: کدام شواهد دارد؟
بیشتر این روشها که در اینترنت پیشنهاد میشوند، در مرورهایی که برای این مقاله بررسی کردیم شواهد بالینی ندارند. جدول زیر روشهای قبلی این صفحه را با همین نگاه کنار هم میگذارد. وقتی نوشتهایم «شواهدی نیافتیم» یعنی نمیگوییم بیاثر است، میگوییم مدرکی که بشود به آن تکیه کرد در منابع ما نبود، و برای مالیدن یا گذاشتنش داخل واژن توصیهای ندارد.
| روش | آنچه در منابع ما آمده | نظر ما |
|---|---|---|
| ماست پروبیوتیک | مرور ۲۰۰۳ میگوید بازگرداندن لاکتوباسیل (با ماست یا کپسول) امیدوارکننده است و خطر کمی دارد؛ ولی کیفیت شواهد پایین است | خوردنش مشکلی ندارد؛ گذاشتن ماست یا تامپون آغشته به آن داخل واژن را توصیه نمیکنیم |
| پروبیوتیک (مکمل) | متاآنالیز ۲۰۲۴ از ۳۵ کارآزمایی: بهعنوان درمان کمکی میزان بهبودی عفونت قارچی را بالا و عود را کم کرده؛ نویسندگان مطالعات بیشتر را لازم میدانند | جایگزین داروی ضدقارچ نیست؛ با پزشک یا داروساز مشورت کنید |
| اسید بوریک | مرور ۲۰۰۳: برای زنانِ مبتلا به عفونت قارچی عودکننده که به درمان معمول جواب ندادهاند قابل توصیه است، ولی گاهی سوزش واژن ایجاد میکند | فقط با نظر و دستور پزشک |
| دوش واژینال | NHS استفاده از آن را توصیه نمیکند؛ مرور ۲۰۰۳ هم بهخاطر خطرها و نبودِ فایدهی ثابتشده آن را توصیه نمیکند | نه |
| سیر | مرور ۲۰۰۳: فقط در آزمایشگاه (in vitro) اثر دیده شده و مطالعهی روی انسان نیست | نه؛ گذاشتن حبهی سیر داخل واژن را هم توصیه نمیکنیم |
| روغن درخت چای | مرور ۲۰۰۳: فقط در آزمایشگاه اثر دیده شده و مطالعهی روی انسان نیست | نه |
| سرکه سیب | شواهدی نیافتیم | نه |
| روغن نارگیل | شواهدی نیافتیم | نه |
| کرنبری (آبمیوه یا قرص) | در منابع ما شواهد بالینی برای عفونت قارچی واژن نیافتیم | نه |
| آب اکسیژنه | شواهدی نیافتیم | نه |
| روغن پونهکوهی | شواهدی نیافتیم | نه |
| ویتامین C | شواهدی نیافتیم | نه؛ برای عفونت قارچی راه درمان حساب نمیشود |
هر روشی را که قبل از مراجعه امتحان کردهاید به پزشک بگویید؛ این کار به او کمک میکند علائم را درست تفسیر کند.
عفونت قارچی واژن خودش خوب میشود؟
نمیشود روی خوبشدن خودبهخود حساب کرد. منابع ما عددی برای آن نمیدهند و NHS میگوید برای برطرفشدن معمولاً داروی ضدقارچ لازم است. با درمان، علائم معمولاً ظرف ۷ تا ۱۴ روز پاک میشوند. طبق NHS شریک جنسی هم اگر علامتی ندارد، لازم نیست درمان شود.
چرا عفونت قارچیام مدام برمیگردد؟
NHS اگر عفونت در ۱۲ ماه بیش از ۴ بار برگردد آن را عودکننده میداند و میگوید پزشک میتواند بررسی کند چیزی مثل قاعدگی یا رابطه محرّک باشد، و ممکن است درمان تا ۶ ماه ادامه پیدا کند.
مرور کاکرین (۲۰۲۲) روی ۲۳ مطالعه میگوید داروی ضدقارچ (خوراکی یا موضعی) ممکن است عودهای علامتدار را در مقایسه با دارونما کم کند، ولی کیفیت شواهد پایین است و مطالعهها کوچک بودند و بیشترشان بارداران، دیابتیها و کمایمنیها را کنار گذاشته بودند. پس این نتیجهها برای آن گروهها جواب قطعی نیست.
برای کمکردن شانس برگشت، همان توصیههای NHS در بخش سوزش کمک میکنند: شستوشو با آب و امولیینت، خشککردن کامل، لباس زیر نخی و کنارگذاشتن دوش و صابون.
کِی حتماً پیش پزشک بروم؟
طبق NHS در این حالتها باید پیش پزشک بروید:
- اولین باری است که این علائم را دارید
- زیر ۱۶ یا بالای ۶۰ سال هستید
- باردار هستید یا شیر میدهید
- دیابت یا ضعف سیستم ایمنی دارید (مثلاً بیماری، شیمیدرمانی)
- عفونت در یک سال بیش از ۴ بار برگشته است
- درمان جواب نداده است
پزشک میخواهد مطمئن شود که واقعاً قارچ است و عفونتهای دیگر را کنار بگذارد؛ اگر روشن نباشد یا عفونت مدام برگردد، ممکن است ناحیه را معاینه و از ترشح نمونه بگیرد.
اگر خجالت میکشید، میتوانید اول تلفنی و بدون گفتن نام مشورت بگیرید. برای هماهنگی با مطب تماس بگیرید. اگر خارش یا درد ناحیهی واژن ترشح ندارد، مقالهی علت خارش واژن بدون ترشح را بخوانید و اگر لبهی واژن ترکخورده یا زخم است، این مقاله کمک میکند.
دکتر عباس انتظاری، متخصص طب پیشگیری
سؤالات شایع
سوزش و خشکیِ لبهی واژن چرا پیش میآید؟
عفونت قارچی یکی از علتهای رایج است: NHS خارش، تحریک و سوزش دور ولو و واژن را از نشانههای آن میداند و میگوید عفونت قارچی معمولاً با ترشح سفیدِ پنیریمانند و بیبو همراه است. NHS همچنین صابون، ژل دوش، دوش واژینال و دئودورانت را برای این ناحیه توصیه نمیکند، چون تحریک را بیشتر میکنند. اگر لبهی واژن خشک و ترکخورده یا زخم است ولی ترشح پنیری ندارید، علت را باید پزشک با معاینه مشخص کند و حدسزدن و مالیدن مواد مختلف کمکی نمیکند.
عفونت قارچیِ واژن خودش خوب میشود؟
منابعی که برای این مقاله بررسی کردیم دربارهی خودبهخود خوبشدن عدد یا قولی نمیدهند، پس نمیشود روی آن حساب کرد. NHS میگوید برای برطرفشدن معمولاً داروی ضدقارچ لازم است (قرص خوراکی، شیاف واژینال یا کرم) و علائم معمولاً ظرف ۷ تا ۱۴ روز بعد از شروع درمان پاک میشوند. اگر علائم بعد از درمان ادامه پیدا کرد، باید دوباره پیش پزشک بروید.
چرا عفونت قارچیام مدام برمیگردد؟
NHS عفونت قارچی را «عودکننده» میداند اگر در ۱۲ ماه بیش از ۴ بار رخ دهد. عواملی که میتوانند زمینهساز باشند عبارتاند از مصرف آنتیبیوتیک، دیابتِ کنترلنشده، ضعف سیستم ایمنی، هورموندرمانی (HRT)، بارداری و تحریک یا آسیب پوست؛ پزشک میتواند بررسی کند چیزی مثل قاعدگی یا رابطه محرّک شما هست یا نه. در عودهای مکرر ممکن است درمان تا ۶ ماه ادامه پیدا کند. مرور کاکرین (۲۰۲۲) میگوید داروی ضدقارچ ممکن است عودهای علامتدار را کم کند، ولی اطمینان این شواهد پایین است.
چه زمانی سوزش یا خارش واژن یعنی باید حتماً پیش پزشک بروم؟
طبق NHS: اگر اولین باری است که این علائم را دارید، زیر ۱۶ یا بالای ۶۰ سال هستید، باردار هستید یا شیر میدهید، دیابت یا ضعف ایمنی دارید، درمان جواب نداده، یا عفونت در یک سال بیش از ۴ بار برگشته است. پزشک میخواهد مطمئن شود که واقعاً قارچ است و عفونتهای دیگر را کنار بگذارد. اگر ترشح بدبو دارید یا نگرانید که علتش رابطهی جنسی باشد هم بهتر است معاینه شوید.
منابع
- NHS — برفک (عفونت قارچی) در زنان و مردان: علائم، درمان، عود و مراقبت در خانه
- Cochrane (۲۰۲۲) — درمان کاندیدیازیس ولووواژینال عودکننده (برفک)؛ مرور سیستماتیک ۲۳ مطالعه
- Obstetrical & Gynecological Survey (۲۰۰۳) — درمانهای مکمل و جایگزین رایج برای واژینیت قارچی و واژینوز باکتریایی؛ مرور سیستماتیک
- Taiwanese Journal of Obstetrics & Gynecology (۲۰۲۴) — پروبیوتیکها بهعنوان درمان کمکی در عفونتهای زنانه؛ متاآنالیز ۳۵ کارآزمایی تصادفی
سوالتان را از دکتر بپرسید
شماره فقط برای اطلاعدادن پاسخ استفاده میشود و روی سایت منتشر نمیشود.
تا ۵ فایل · jpg، png، gif یا pdf · هرکدام حداکثر ۵ مگابایت
سوال شما ثبت شد. پاسخ دکتر با پیامک به شما اطلاع داده میشود.