زخم لبه واژن (ترک خوردگی واژن): علت، درمان و پماد مناسب

درمان زخم لبه واژن به علت آن بستگی دارد: خشکی و تحریک پوست را با مراقبت ساده می‌شود آرام کرد، ولی برفک، تبخال یا لیکن اسکلروزوس درمان دارویی مخصوص خودشان را می‌خواهند. به همین دلیل پیش از هر پمادی باید بدانید زخم از کجا آمده است.

اگر نگران دیدن زخم یا ترک در ناحیه‌ی تناسلی هستید، تنها نیستید. بیشتر این ضایعه‌ها قابل درمان‌اند و شرم‌آور نیستند. در این مقاله علت‌های شناخته‌شده، حدِ امنِ خودمراقبتی و زمان مراجعه را از منابع رسمی می‌خوانید.

پرونده‌ی شما در مطب محرمانه می‌ماند و می‌توانید اول بدون گفتن نام، تلفنی سؤال بپرسید. برای گفت‌وگو با مطب تماس بگیرید.

زخم لبه واژن چه شکلی است و با چه نشانه‌هایی می‌آید؟

مردم این ضایعه را با اسم‌های مختلفی می‌گویند: «ترک خوردگی»، «شقاق»، «زخم لبه واژن»، «زخم لابیا» یا «پارگی دهانه‌ی واژن». «شقاق» یعنی ترک یا شکاف باریک در پوست. هر کدام از این‌ها ممکن است علت جداگانه‌ای داشته باشد.

NHS درباره‌ی بیماری‌های مختلف این ناحیه نشانه‌هایی را نام می‌برد که می‌تواند راهنمای شما باشد:

• تاول‌هایی که می‌ترکند و زخم باز و قرمز می‌گذارند، همراه با سوزش و گزگز: تبخال تناسلی
• زخم بی‌درد که ممکن است فقط یکی باشد: سیفلیس
• لکه‌ی سفید، خارش‌دار و آسیب‌پذیر که با مالش خونریزی می‌کند یا درد می‌گیرد: لیکن اسکلروزوس
• خارش، تاول، خشکی و ترک پوست پس از تماس با ماده‌ای تحریک‌کننده: درماتیت تماسی
• ترشح سفید شبیه پنیر همراه با خارش و سوزش: برفک

هیچ‌کدام از این نشانه‌ها جای معاینه را نمی‌گیرد. تشخیص با معاینه و، بسته به علت، آزمایش یا گرفتن نمونه از ضایعه انجام می‌شود.

علت زخم و ترک بیرون واژن چیست؟

زخم لبه‌ی واژن یک بیماری واحد نیست، بلکه نتیجه‌ی چند علت متفاوت است. این‌ها علت‌هایی است که منابع رسمی نام برده‌اند:

خشکی واژن

NHS می‌گوید خشکی واژن با درد یا ناراحتی، به‌ویژه هنگام رابطه، و خارش و حساسیت در داخل و اطراف واژن همراه است.

علت‌هایش یائسگی، بارداری و شیردهی، بعضی داروها، برداشتن رحم، درمان‌های سرطان و استفاده از صابون و دوش معطر است. دیابت هم از بیماری‌های زمینه‌ای شناخته‌شده است.

برفک (عفونت قارچی)

طبق NHS برفک با ترشح سفید و بدون بو، خارش و تحریک اطراف دهانه‌ی واژن و ولوا و سوزش هنگام رابطه یا ادرار همراه است. جزئیات بیشتر را در عفونت واژن و خارش واژن بدون ترشح بخوانید.

تبخال تناسلی

NHS می‌گوید تبخال تناسلی با تاول‌های کوچکی شروع می‌شود که می‌ترکند و زخم قرمز و باز دور اندام تناسلی، مقعد یا ران می‌گذارند.

معمولاً با گزگز، سوزش یا خارش همراه است و ممکن است ادرار هم بسوزاند. تبخال تناسلی را جداگانه توضیح داده‌ایم.

سیفلیس

NHS زخم اولیه‌ی سیفلیس را معمولاً بی‌درد توصیف می‌کند و می‌گوید ممکن است فقط یکی باشد. اگر داخل واژن باشد، ممکن است اصلاً دیده نشود. درباره‌ی این بیماری در سیفلیس چیست بیشتر بخوانید.

لیکن اسکلروزوس

NHS لیکن اسکلروزوس را بیماری پوستی می‌داند که لکه‌های سفید، صاف یا چروکیده و خارش‌دار می‌سازد. این لکه‌ها آسیب‌پذیرند و با مالش یا خاراندن ممکن است خونریزی کنند یا درد بگیرند.

بیشتر در زنان بالای ۵۰ سال دیده می‌شود، ولی در هر سنی ممکن است پیش بیاید.

حساسیت و درماتیت تماسی

NHS می‌گوید درماتیت تماسی نوعی اگزماست که پوست را خارش‌دار، تاول‌دار، خشک و ترک‌خورده می‌کند. شایع‌ترین علتش مواد تحریک‌کننده‌ای مثل صابون و شوینده‌هاست؛ صابون و شوینده‌ی معطر در ناحیه‌ی تناسلی هم ممکن است همین نقش را داشته باشد.

اگر ماده‌ی محرک شناسایی و کنار گذاشته شود، پوست معمولاً خوب می‌شود.

پارگی بعد از زایمان

طبق NHS تا ۹ نفر از هر ۱۰ زن در اولین زایمان طبیعی دچار نوعی پارگی، خراش یا برش پرینه می‌شوند. اگر بعد از ترمیم درد بیشتر شد، ترشح بدبو آمد یا اطراف زخم قرمز و متورم شد، باید با ماما یا پزشک تماس بگیرید.

درمان زخم لبه واژن چطور انجام می‌شود؟

درمان به علت بستگی دارد. NHS برای هر بیماری درمان متفاوتی ذکر می‌کند:

• خشکی: لوبریکانت پایه‌آبی، مرطوب‌کننده‌ی واژینال و در صورت نیاز درمان هورمونی با نظر پزشک
• برفک: داروی ضدقارچ به‌صورت قرص خوراکی، شیاف واژینال یا کرم
• تبخال تناسلی: داروی ضدویروسی، که باید در ۵ روز اول علائم شروع شود، و کرم مسکن
• سیفلیس: آنتی‌بیوتیک
• لیکن اسکلروزوس: پماد استروئیدی قوی با نسخه‌ی پزشک

در درماتیت تماسی هم مهم‌ترین کار شناسایی و حذف ماده‌ی تحریک‌کننده است. اگر لازم باشد، پزشک نرم‌کننده یا کرم استروئیدی موضعی می‌دهد.

پماد برای زخم بیرون واژن: کدام را بزنم؟

یک پماد مشترک برای همه‌ی زخم‌های بیرون واژن وجود ندارد. پماد مناسب بستگی به علت دارد، و بدون تشخیص، انتخاب پماد حدس است.

آنچه منابع رسمی برای هر علت می‌گویند:

• برای خشکی، NHS مرطوب‌کننده‌ی واژینال و لوبریکانت پایه‌آبی را پیشنهاد می‌کند.
• برای برفک، درمان داروی ضدقارچ است؛ اگر برفک قبلاً تشخیص داده شده، داروساز می‌تواند داروی مناسب را راهنمایی کند.
• برای لیکن، پماد استروئیدی قوی لازم است و فقط با تجویز پزشک.
• برای تبخال، درمان ضدویروسی از طریق کلینیک سلامت جنسی یا پزشک است.

NHS هشدار می‌دهد کرم، لوسیون یا مرطوب‌کننده‌ای که مخصوص واژن نیست می‌تواند تحریک یا عفونت بیشتری ایجاد کند. پس پیش از دانستن علت، کرم کورتون یا آنتی‌بیوتیک روی زخم نمالید؛ ممکن است زخم را بدتر کند و دیدن علت واقعی را برای پزشک سخت‌تر کند.

نکته‌ی دیگر: NHS می‌گوید کرم‌های ضدقارچ می‌توانند به کاندوم و دیافراگم آسیب بزنند و اثر پیشگیری از بارداری را کم کنند.

درمان خانگی زخم بیرونی واژن چیست؟

درمان خانگی جای تشخیص را نمی‌گیرد، ولی این کارها که در توصیه‌های NHS آمده‌اند معمولاً امن‌اند و تحریک را کم می‌کنند:

• به‌جای صابون یا ژل دوش، با آب بشویید.
• به‌جای صابون می‌توانید از یک نرم‌کننده‌ی ملایم استفاده کنید.
• بعد از شست‌وشو خوب خشک کنید؛ در لیکن، خشک‌کردن با ضربه‌ی آرام توصیه شده است.
• لباس زیر نخی بپوشید و از لباس تنگ دوری کنید.
• از دوش واژینال، دئودورانت و صابون یا شوینده‌ی معطر در این ناحیه استفاده نکنید.
• اگر رابطه ناراحت‌کننده است، تا خوب شدن زخم صبر کنید و در صورت خشکی از لوبریکانت پایه‌آبی استفاده کنید.
• زخم را نخارانید و دست نزنید.

برای ایده‌های بیشتر درباره‌ی مراقبت از این ناحیه، درمان خانگی عفونت واژن را هم ببینید.

عکس زخم لبه واژن را کجا ببینم؟

عکس بالینی بیماران را اینجا نمی‌گذاریم، چون هم حریم خصوصی آن‌ها مهم است و هم ظاهر هر بیماری روی پوست‌های مختلف فرق می‌کند. عکس آماده ممکن است شما را بی‌دلیل بترساند یا اشتباهاً مطمئن کند.

NHS در صفحه‌ی هر بیماری، تصویر بالینی و توضیح ظاهر آن را ارائه می‌کند، مثلاً در صفحه‌های تبخال تناسلی، برفک و لیکن اسکلروزوس.

اگر به‌دنبال تصویر ضایعه‌ها هستید، ضایعات قرمز ولوا و جوش‌های واژن را هم ببینید.

کِی باید حتماً به پزشک مراجعه کنم؟

NHS می‌گوید در این موارد باید به پزشک یا کلینیک سلامت جنسی مراجعه کنید:

• تاول یا زخم باز دور اندام تناسلی یا ران (ممکن است تبخال باشد)
• زخم بی‌درد یا هر زخم ناحیه‌ی تناسلی که علتش را نمی‌دانید، به‌خصوص بعد از رابطه با شریک جدید
• لکه‌ی سفید خارش‌دار در ناحیه‌ی تناسلی
• خشکی که چند هفته با خودمراقبتی بهتر نشده یا همراه با ترشح غیرعادی است
• خونریزی بعد از رابطه یا بین پریود
• علائم عفونت بعد از زایمان: درد بیشتر، ترشح بدبو یا قرمزی و تورم

توصیه‌ی ما در مطب این است: اگر زخم‌ها عمیق، پرتعداد یا همراه با تب و لرز هستند، معطل نکنید. اگر زخم یا خونریزی بعد از آزار جنسی ایجاد شده، یا زخم تناسلی بدون علت در کودک دیده شد، فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.

خونریزی فقط بعد از رابطه را در خونریزی بعد از رابطه‌ی جنسی بخوانید.

چطور از ترک و زخم دوباره‌ی واژن جلوگیری کنم؟

پیشگیری هم به علت بستگی دارد، ولی NHS این اقدامات را توصیه می‌کند:

• اگر خشکی دارید، پیش از رابطه از لوبریکانت پایه‌آبی استفاده کنید.
• صابون، شوینده و دوش معطر را کنار بگذارید.
• اگر لیکن اسکلروزوس دارید، طبق NHS لباس زیر را فقط با آب بشویید و تا بهبودی از دوچرخه‌سواری بپرهیزید.
• در لیکن، به توصیه‌ی پزشک مرتب کرم یا پماد محافظ مثل وازلین بمالید.
• اگر پیش‌تر برفک داشته‌اید و دوباره برگشت، با پزشک صحبت کنید تا زمینه‌ی آن را پیدا کند.

برای کاهش خطر بیماری‌های مقاربتی هم کاندوم را فراموش نکنید. NHS می‌گوید تبخال تناسلی و سیفلیس از راه رابطه‌ی جنسی منتقل می‌شوند.

اگر زخم بیرون واژن‌تان خوب نمی‌شود یا نمی‌دانید علتش چیست، می‌توانید تلفنی و بدون گفتن نام سؤال بپرسید. پرونده‌ی شما محرمانه می‌ماند؛ با مطب تماس بگیرید.

گالری تصاویر

تصاویر زیر از بیماران واقعی و با رضایت خودشان منتشر شده‌اند تا بتوانید ظاهر ضایعه را بهتر بشناسید. شکل هر ضایعه روی هر پوستی فرق می‌کند و تشخیص قطعی فقط با معاینه‌ی پزشک است.

زخم و ترک پوست در ناحیه‌ی تناسلی، هنگام معاینه.

نمای نزدیک از چند نوع زخم و ترک در ناحیه‌ی لبه‌ی واژن.

— دکتر عباس انتظاری، متخصص پزشکی اجتماعی و طب پیشگیری