سکسومنیا یا رابطه جنسی در خواب: علائم، علت و درمان

اگر شما یا همسرتان در خواب رفتار جنسی دارید و صبح چیزی یادتان نمی‌آید، خودتان را سرزنش نکنید. این یک اختلال خواب واقعی به نام سکسومنیا است. عمدی نیست و با بررسی پزشکی قابل مدیریت است.

سکسومنیا از گروه «پاراسومنیا»هاست. پاراسومنیا یعنی رفتار یا حرکت ناخواسته‌ای که هنگام خواب رخ می‌دهد؛ مثل راه رفتن یا حرف زدن در خواب. در ادامه علائم، علت‌ها، تشخیص و راه‌های کنترل را می‌گویم. اگر دوست دارید درباره‌اش حرف بزنید، پرونده‌ی شما محرمانه می‌ماند و می‌توانید بدون گفتن نام، تلفنی مشاوره بگیرید.

سکسومنیا یا «سکس در خواب» دقیقاً چیست؟

در جست‌وجوها بیشتر عبارت «سکس در خواب» دیده می‌شود. نام علمی این حالت سکسومنیا است. یعنی فرد در خواب رفتار جنسی دارد، ولی خودش بیدار نیست و بعد از بیدارشدن چیزی به یاد نمی‌آورد.

این اختلال معمولاً در بخشی از خواب رخ می‌دهد که «خواب غیر REM» نام دارد. فرد نیمه‌بیدار می‌شود، رفتاری انجام می‌دهد و دوباره می‌خوابد. مرور ۲۰۲۶ در Frontiers in Neurology هم سکسومنیا را نوعی «اختلال برانگیختگی» از خواب عمیق‌تر توصیف کرده است؛ یعنی مغز نیمه‌بیدار می‌شود، ولی هوشیاری کامل نیست.

بخش دیگری از «خواب» که با رویا همراه است (REM) با این اختلال فرق دارد. در سکسومنیا فرد معمولاً چیزی به یاد نمی‌آورد.

شمار دقیق مبتلایان مشخص نیست. چون خود فرد متوجه نمی‌شود، اغلب فقط وقتی کشف می‌شود که همخواب یا هم‌اتاقی‌اش موضوع را بگوید.

علائم سکسومنیا چیست؟

علائم از فردی به فرد دیگر فرق می‌کند. رفتارهایی که در منابع پزشکی آمده، این‌هاست:

• خودارضایی در خواب
• حرکات جنسی یا نوازش
• صداهای جنسی، مثل ناله
• شروع رابطه جنسی با همخواب

نشانه‌های دیگر که کمک می‌کند بدانید رفتار از خواب است، نه بیداری:

• فرد به صدا یا گفت‌وگو پاسخ طبیعی نمی‌دهد.
• بعد از بیدارشدن هیچ خاطره‌ای از رفتارش ندارد.

سکسومنیا ممکن است همراه پاراسومنیای دیگری مثل راه رفتن یا حرف زدن در خواب باشد. اگر چنین سابقه‌ای دارید، به پزشک بگویید.

چرا در خواب رفتار جنسی رخ می‌دهد و چه چیزی آن را تحریک می‌کند؟

علت دقیق هنوز روشن نیست و تحقیقات محدود است. ولی چند عامل خطر و تحریک‌کننده در منابع پزشکی نام برده شده‌اند:

• کم‌خوابی یا خواب نامنظم
• مصرف الکل
• استرس و اضطراب
• افسردگی
• مصرف مواد
• تغییر ساعت خواب، مثل سفر و تفاوت ساعت
• تماس بدنی با فرد دیگر هنگام خواب

بعضی اختلال‌های دیگر خواب هم با سکسومنیا همراه شده‌اند. مثلاً آپنه‌ی انسدادی خواب، سندرم پای بی‌قرار و در موارد کمتر تشنج‌های شبانه. برخی داروها از جمله برخی قرص‌های خواب هم در منابع به‌عنوان عامل تحریک رفتارهای ناخواسته‌ی شبانه ذکر شده‌اند؛ پس بدون مشورت پزشک آن‌ها را شروع یا قطع نکنید.

فرق سکسومنیا با احتلام چیست؟

بعضی افراد سکسومنیا را با احتلام یا «خواب‌دیدن جنسی» اشتباه می‌گیرند. احتلام ترشح شبانه است و بخشی از رشد طبیعی مردان به حساب می‌آید. سکسومنیا یک اختلال خواب است.

ویژگی	سکسومنیا	احتلام
ماهیت	اختلال خواب (پاراسومنیا)	پدیده‌ی طبیعی بدن
رفتار در خواب	حرکت، صدا یا نوازش جنسی	ترشح شبانه
شاهد	گاهی همخواب متوجه می‌شود	معمولاً فقط خود فرد متوجه می‌شود

این تفاوت کلی بر پایه‌ی توضیح Sleep Foundation است که می‌گوید این دو یکی نیستند. اگر کسی شاهد رفتار نباشد، گاهی سکسومنیا با احتلام اشتباه گرفته می‌شود. اگر مطمئن نیستید، به پزشک بگویید. برای آشنایی با پاسخ جنسی بدن می‌توانید مقاله‌ی ارگاسم در مردان و ارگاسم در زنان را بخوانید.

سکسومنیا چطور تشخیص داده می‌شود؟

از آنجا که فرد خودش یادش نمی‌آید، اولین قدم شرح ماجرا از زبان همخواب یا هم‌اتاقی است. پزشک درباره‌ی سابقه‌ی خواب، راه رفتن در خواب و مصرف الکل و دارو می‌پرسد.

اگر لازم باشد، پزشک ممکن است «مطالعه‌ی خواب» تجویز کند:

• ثبت شبانه‌ی خواب با فیلم و سنجش حرکات عضلات (ویدیو-پلی‌سومنوگرافی)
• نوار مغز (EEG) برای بررسی تشنج
• بررسی تنفس برای پیداکردن آپنه‌ی خواب

ممکن است در یک شب مطالعه، اتفاقی رخ ندهد؛ چون همه شب‌ها رفتار تکرار نمی‌شود. مرور ۲۰۲۶ در Frontiers in Neurology هم می‌گوید سکسومنیا هنوز معیار تشخیصی استاندارد ندارد و بررسی چندبعدی لازم است.

درمان و کنترل سکسومنیا چیست؟

درمان بستگی به علت دارد و پزشک آن را تعیین می‌کند. اینجا فقط راه‌هایی را می‌گویم که در منابع آمده است. قول درمان قطعی نمی‌دهم؛ پاسخ از فردی به فرد دیگر فرق می‌کند.

درمان اختلال زمینه‌ای

اگر آپنه‌ی انسدادی خواب یا تشنج شبانه باشد، درمان آن می‌تواند علائم سکسومنیا را کم کند. مثلاً استفاده از دستگاه CPAP یا وسیله‌ی داخل دهانی برای آپنه.

بهداشت خواب و پرهیز از عوامل تحریک

• هر شب در ساعت ثابت بخوابید و بیدار شوید، حتی آخر هفته.
• برای بیشتر بزرگسالان ۷ تا ۹ ساعت خواب کافی است.
• قبل از خواب الکل مصرف نکنید.
• پیش از خواب از گوشی و تلویزیون دور شوید و استرس را مدیریت کنید.

دارو و روان‌درمانی

پزشک ممکن است در برخی افراد دارو تجویز کند. نوع دارو را باید پزشک بعد از بررسی تعیین کند و خودمصرفی ممنوع است. در گزارش‌هایی، مشاوره و درمان شناختی-رفتاری هم کمک‌کننده بوده، ولی بیشتر به‌عنوان درمان مکمل مطرح است.

ایمن‌کردن محیط خواب

تا زمانی که وضع کنترل نشده، ایمنی مهم است. منابع این موارد را پیشنهاد می‌کنند:

• موقتاً در اتاق جدا بخوابید.
• در اتاق را هنگام خواب قفل کنید.
• کنار کودک نخوابید.
• اگر لازم شد، از هشدار حرکتی برای در اتاق استفاده کنید.

اگر همسر یا هم‌اتاقی‌ام سکسومنیا دارد، چه کنم؟

اولین کار آرام ماندن است. رفتار او در خواب عمدی نیست و قضاوت اخلاقی کمکی نمی‌کند. بهتر است صبح و در فضای آرام، بدون سرزنش درباره‌اش حرف بزنید.

• آنچه دیده‌اید را ساده و دقیق یادداشت کنید؛ این به پزشک کمک می‌کند.
• با هم به پزشک مراجعه کنید.
• اگر احساس ناامنی یا ناراحتی دارید، تا بررسی پزشکی جدا بخوابید. این انتخاب شما حق شماست و به معنای قهر نیست.
• اگر رفتار با آسیب بدنی همراه بود، زودتر معاینه شوید.

درباره‌ی شرم و ناراحتی هر دو طرف هم صحبت کنید. در منابع بر آموزش هر دو نفر و توافق روی اقدام‌های پیشگیرانه تأکید شده است.

سکسومنیا چه پیامدهایی دارد؟

سکسومنیا می‌تواند برای خود فرد و همخوابش ناراحت‌کننده باشد. شرم و نگرانی شایع‌ترین پیامد است.

از نظر حقوقی هم، مقالات مروری می‌گویند سکسومنیا گاهی وارد پرونده‌های قضایی شده است. تفکیک رفتار ناخواسته‌ی خواب از رفتار عمدی دشوار است و نیاز به ارزیابی تخصصی خواب دارد. به همین دلیل، بررسی پزشکی هم برای سلامت و هم برای حفظ رابطه توصیه می‌شود.

کِی به پزشک مراجعه کنم؟

کِی به پزشک مراجعه کنم؟

زودتر (در چند روز آینده):

• همخواب یا هم‌اتاقی‌تان گفته در خواب رفتار جنسی دارید و چیزی یادتان نیست
• رفتار تکرار می‌شود یا شما یا همخوابتان را آزار می‌دهد
• رفتار با آسیب بدنی به شما یا همخوابتان همراه بوده است

حتماً در نوبت‌های نزدیک:

• خروپف شدید، وقفه‌ی تنفس یا خواب‌آلودگی زیاد در روز
• رفتار خشن، تهاجمی یا خطرناک در خواب
• رفتار با کودک یا فرد دیگری در خانه رخ داده است

پرونده‌ی شما در مطب محرمانه می‌ماند. می‌توانید ابتدا بدون گفتن نام تلفنی سؤال بپرسید و بعد برای معاینه و در صورت نیاز ارجاع به متخصص خواب اقدام کنید. برای وقت‌گرفتن، با مطب تماس بگیرید. برای موضوعات نزدیک، مقاله‌ی خودارضایی و عوارض آن را هم ببینید.

دکتر عباس انتظاری، متخصص طب پیشگیری