زگیل دست : بررسی علائم، راهکارهای درمان و پیشگیری از آن

زگیل دست یک برجستگی زبر و معمولاً بی‌خطر روی پوست است که ویروس HPV می‌سازد. مسری است و با تماس پوست با پوست یا خاراندن پخش می‌شود، ولی راه برداشتن دارد و بدن خیلی‌ها، به‌ویژه کودکان، خودش آن را از بین می‌برد؛ فقط ممکن است ماه‌ها یا سال‌ها طول بکشد (NHS). نوع پوستیِ این ویروس با نوعی که زگیل تناسلی می‌سازد فرق دارد، پس نگران نباشید که زگیل دست یعنی عفونت تناسلی.

پرونده‌ی شما در مطب محرمانه می‌ماند و می‌توانید اول بدون گفتن نام، تلفنی سؤال بپرسید. نوبت بگیرید، با مطب تماس بگیرید یا سؤال‌تان را از دکتر بپرسید.

زگیل دست چه شکلی است؟ علائم و عکس

زگیل سفت و زبر است و روی کف دست، بند انگشت‌ها، انگشتان و زانو دیده می‌شود. رنگش معمولاً مثل پوست است و روی پوست قهوه‌ای یا سیاه ممکن است تیره‌تر به نظر برسد (NHS). DermNet زگیل معمولی را برجستگی گل‌کلمی‌شکل و زبر با اندازه‌ی ۱ میلی‌متر تا ۱ سانتی‌متر یا بیشتر توصیف می‌کند که تکی یا چندتایی است و بیشتر پشت انگشتان و دور ناخن دیده می‌شود.

نقطه‌های ریز قرمز یا سیاه داخل زگیل «دانه» نیستند. DermNet آن‌ها را مویرگ‌های ریز زگیل می‌داند؛ اگر لایه‌ی سطحی را بتراشند ممکن است خونریزی نقطه‌ای دیده شود. بیشتر زگیل‌ها بی‌ضررند، ولی NHS می‌گوید بعضی افراد آن‌ها را خارش‌دار، دردناک یا خجالت‌آور می‌دانند. دو شکل دیگر هم روی دست رایج است: زگیل‌های گرد و صاف زردرنگ (زگیل صاف) که ممکن است زیاد باشند، و خوشه‌هایی از زگیل که در یک ناحیه پخش می‌شوند (موزاییکی). اگر زگیل کف پا هم دارید، زگیل کف پا را بخوانید.

زگیل دست مسری است؟ چطور پخش می‌شود؟

بله. زگیل از سطوح آلوده یا تماس نزدیک پوست با پوست منتقل می‌شود و اگر پوست خیس یا آسیب‌دیده باشد، احتمال انتقال بیشتر است (NHS). همچنین اگر زگیل را بخارانید یا بکنید، ویروس ممکن است به جای دیگری از پوست خودتان برود و زگیل تازه بسازد، مثلاً زیر ناخن (DermNet). فاصله‌ی تماس تا ظاهرشدن زگیل ممکن است ماه‌ها باشد؛ DermNet تا حدود ۱۲ ماه نوشته است.

زگیل دست را چطور تشخیص می‌دهند؟

بیشتر وقت‌ها پزشک با معاینه تشخیص می‌دهد (DermNet). گاهی زگیل با چیزهای دیگری اشتباه می‌شود و به معاینه‌ی دقیق‌تر نیاز دارد. نمونه‌برداری گاهی لازم می‌شود، وقتی پزشک با معاینه نتواند سرطان پوست را کنار بگذارد.

اگر زگیل خونریزی می‌کند یا شکلش عوض می‌شود، NHS می‌گوید باید پزشک ببیند. ضایعه‌ای که با درمان‌های معمول جواب نمی‌دهد هم باید نشان داده شود.

زگیل دست خودبه‌خود خوب می‌شود؟

اغلب بله، ولی زمانش قابل پیش‌بینی نیست. NHS می‌گوید زگیل‌ها معمولاً خودشان می‌روند و ممکن است ماه‌ها یا حتی سال‌ها طول بکشد. DermNet می‌گوید در کودکان بدون درمان حدود ۵۰ درصد زگیل‌ها ظرف ۶ ماه و ۹۰ درصد ظرف ۲ سال از بین می‌روند. در بزرگسالان ماندگارترند و اگر ایمنی بدن ضعیف باشد یا فرد سیگار بکشد، بیشتر برمی‌گردند.

به همین دلیل درمان همیشه ضروری نیست. DermNet سه دلیل برای درمان فعال می‌آورد: ایمنی ضعیف، وجود عارضه (مثل درد یا آسیب به ناخن) و خواست خودِ بیمار.

درمان زگیل دست چیست؟

دو نکته‌ی مهم از DermNet: درمان‌ها ویروس را نمی‌کشند و فقط پوستِ حاوی ویروس را برمی‌دارند؛ و هیچ درمانی برای همه کاملاً مؤثر نیست. پس زگیل می‌تواند برگردد و صبر و پیگیری لازم است. روش‌های رایج:

• دارو و لاک زگیل: فرآورده‌های حاوی سالیسیلیک‌اسید که لایه‌ی سطحی را برمی‌دارند. روزی یک بار می‌مالند و حدود ۷۰ درصد زگیل‌ها ظرف ۱۲ هفته برطرف می‌شوند (DermNet).
• انجماد (کرایوتراپی) با نیتروژن مایع: هر یک تا دو هفته تکرار می‌شود، ناراحت‌کننده است و تا چند روز یا چند هفته تاول می‌زند. موفقیت آن بعد از ۳ تا ۴ ماه انجماد منظم حدود ۷۰ درصد است (DermNet). NHS هم می‌گوید پزشک می‌تواند زگیل را منجمد کند تا چند هفته بعد بریزد و گاهی چند جلسه لازم است.
• الکتروسرجری (تراشیدن و سوزاندن): برای زگیل‌های بزرگ و مقاوم و زیر بی‌حسی موضعی. DermNet می‌گوید حدود ۲۰ درصد در چند ماه برمی‌گردند و جای زخم دائمی می‌ماند.

لیزر زگیل دست

DermNet تبخیر زگیل با لیزر و لیزر رنگی پالسی را جزو گزینه‌های زگیل‌های مقاوم، عودکننده یا گسترده می‌آورد. تعداد جلسات و روش مناسب به اندازه، محل و سابقه‌ی درمان بستگی دارد و پزشک تعیین می‌کند. هیچ روشی عود نکردن را تضمین نمی‌کند.

برای مرور کلی روش‌ها، درمان زگیل را هم ببینید.

درمان خانگی زگیل دست مؤثر است؟

فقط فرآورده‌های داروخانه‌ای پشتوانه‌ی روشن دارند. NHS می‌گوید در داروخانه کرم، چسب و اسپری هست که ممکن است تا ۳ ماه طول بکشد، پوست را تحریک کند و همیشه جواب ندهد، و نباید روی صورت استفاده شود. داروساز می‌تواند محصول مناسب را معرفی کند.

DermNet روش استفاده از لاک زگیل را این‌طور می‌گوید:

1. زگیل را در آب گرم و صابونی خیس کنید تا نرم شود.
2. سطحش را با سنگ پا یا سوهان ناخن بسایید.
3. لاک یا پماد را دقیق روی زگیل بزنید و حاشیه‌ی کوچکی از پوست سالم را هم بپوشانید.
4. بگذارید خشک شود و بعد با چسب زخم یا چسب برق بپوشانید.
5. فردا لایه‌ی مرده را بسایید و دوباره بمالید. اگر پوست زخم شد، تا آرام‌شدن پوست قطع کنید و بعد ادامه دهید.

برای سرکه سیب و روش‌های سنتی مشابه منبع معتبری نیافتیم، پس توصیه‌شان نمی‌کنیم. بدون پشتوانه ممکن است فقط پوست را تحریک کنید و وقت از دست بدهید.

زگیل دست در کودکان را چطور درمان کنیم؟

معمولاً صبر و پیگیری کافی است؛ آمار خودبه‌خود خوب شدن را در بخش پیشین دیدید (DermNet). اگر زگیل دردناک است، زیاد شده، خونریزی می‌کند یا کودک را اذیت می‌کند، پزشک می‌تواند زگیل را منجمد کند یا به متخصص پوست ارجاع دهد (NHS). بدون مشورت با پزشک یا داروساز برای کودک محصول نخرید و جلوی کندن و خاراندن زگیل را بگیرید.

کِی به پزشک مراجعه کنم؟

طبق NHS مراجعه کنید اگر:

• نگران برآمدگی پوستتان هستید
• زگیل مدام برمی‌گردد
• زگیل خیلی بزرگ یا دردناک است
• زگیل خونریزی می‌کند یا شکلش عوض می‌شود
• زگیل روی صورت یا ناحیه‌ی تناسلی است

اگر ایمنی بدنتان ضعیف است (مثلاً با داروهای سرکوب‌کننده‌ی ایمنی)، DermNet این را یکی از دلایل درمان فعال می‌داند، پس زودتر پزشک را ببینید. می‌توانید اول تلفنی و بدون گفتن نام مشورت بگیرید؛ با مطب تماس بگیرید.

چطور از زگیل دست پیشگیری کنم؟

هیچ راهی صددرصد نیست، ولی NHS این‌ها را توصیه می‌کند:

• بعد از دست‌زدن به زگیل دست‌ها را بشویید.
• زگیل را موقع شنا با چسب زخم بپوشانید و موقع اصلاح مراقب باشید آن را نبرید.
• حوله، دستمال و جوراب را با دیگران شریک نشوید.
• ناخن‌تان را نجوید و انگشت زگیل‌دار را در دهان نگذارید.
• زگیل را نخارانید و نکنید.
• در جاهای عمومی، مثل استخر، پابرهنه راه نروید.

آیا زگیل دست به ناحیه‌ی تناسلی منتقل می‌شود؟

DermNet می‌گوید ویروس‌های زگیل پوستی و مخاطی (مثل زگیل تناسلی) از انواع کاملاً متفاوتی از HPV هستند. پس زگیل دست معمولاً همان زگیل تناسلی نیست و درمانشان هم فرق دارد. با این حال ویروسِ زگیل دست می‌تواند با خاراندن به نقطه‌ی دیگری از پوست خودتان برود.

NHS می‌گوید زگیل تناسلی را باید در کلینیک سلامت جنسی درمان کرد و هر زگیلِ ناحیه‌ی تناسلی را باید پزشک ببیند. برای مقایسه، زگیل تناسلی در مردان را بخوانید.

دکتر عباس انتظاری، متخصص طب پیشگیری