علت زگیل تناسلی در نوزادان و کودکان و درمان آن

اگر روی بدن کودکتان، به‌خصوص در ناحیه‌ی تناسلی یا دور مقعد، برجستگی تازه‌ای دیده‌اید، نگران شدن طبیعی است. جواب کوتاه این است که هر ضایعه در این ناحیه را باید پزشک ببیند و خودتان دارویی روی آن نگذارید. زگیل تناسلی در کودکان وجود دارد، علت‌های مختلفی دارد و در بیشتر موارد با معاینه‌ی درست قابل مدیریت است.

می‌توانید نوبت بگیرید یا سؤالتان را همین پایین از دکتر بپرسید. اگر ترجیح می‌دهید، با مطب تماس بگیرید؛ پرونده‌ی شما محرمانه می‌ماند و پیش از مراجعه هم می‌توانید تلفنی سؤال کنید.

زگیل تناسلی در کودک چیست و چه شکلی دارد؟

زگیل تناسلی را ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) می‌سازد. طبق NHS این زگیل‌ها معمولاً برجستگی‌های کوچک و زبر روی پوست‌اند؛ تکی یا گروهی (گروه‌های زگیل می‌توانند شبیه گل‌کلم باشند)، نرم یا سفت، و به رنگ سفید، قرمز، رنگ پوست یا تیره‌تر از پوست اطراف.

DermNet هم آن‌ها را پاپول گوشت‌رنگ با سطح چین‌دار می‌داند که چند میلی‌متر قطر دارد و ممکن است به هم بچسبند و پلاک بسازند.

طبق منابع، معمولاً علامتی ندارند، ولی گاهی خارش، درد یا خونریزی می‌دهند. این توصیف‌ها برای همه‌ی سنین است و ویژه‌ی کودکان نیست.

دو نکته را فراموش نکنید. اول اینکه شکل ظاهری به‌تنهایی کافی نیست؛ چند بیماری دیگر (مثل مولوسکوم) شبیه زگیل‌اند. دوم اینکه NHS می‌گوید تشخیص معمولاً با نگاه‌کردن پزشک انجام می‌شود. پس عکس و توضیح اینترنتی جای معاینه را نمی‌گیرد.

زگیل تناسلی در کودکان از کجا می‌آید؟

یک علت واحد وجود ندارد. منابع چند راه را نام می‌برند و بدون قضاوت باید همه‌شان را کنار هم دید.

• انتقال از مادر هنگام زایمان. DermNet می‌نویسد ویروس ممکن است هنگام تولد منتقل شود و NHS این انتقال را ممکن اما نادر می‌داند.
• خودتلقیحی. DermNet انتقال از یک نقطه‌ی بدن به نقطه‌ی دیگر (auto-inoculation) را راه شناخته‌شده می‌داند. NHS هم تأکید می‌کند زگیل تناسلی با لمس ناحیه‌ی آلوده و بعد لمس جای دیگر بدن پخش می‌شود. در عمل یعنی کودکی که زگیل دست یا انگشت دارد و آن را می‌خاراند، ممکن است ویروس را به ناحیه‌ی دیگر ببرد.
• دست مراقبان و تماس غیرجنسی پوستی. DermNet به دست مراقبان اشاره می‌کند. کودکان کوچک‌تر را هم باید در نظر گرفت: مرور ۲۰۱۷ می‌گوید زیر ۴ سال انتقال غیرجنسی جدی گرفته شود (جزئیات در بخش بعد).
• آزار جنسی. این هم یکی از احتمال‌هاست و نباید انکار شود، ولی تنها احتمال هم نیست.

درباره‌ی وسایل مشترک باید محتاط بود. دو بیماری را قاطی نکنید. NHS برای زگیل تناسلی می‌گوید از بوسیدن یا شریک‌شدن در چیزهایی مثل حوله، قاشق و چنگال، لیوان یا توالت‌فرنگی ابتلا پیدا نمی‌کنید. پس نسبت‌دادن همه‌ی موارد به حوله و لباس زیر مشترک پشتوانه‌ی محکمی ندارد و می‌تواند کار را از مسیر درست دور کند.

این جمله‌ی NHS درباره‌ی زگیل تناسلی است؛ مولوسکوم بیماری جداگانه‌ای است و ربطش به وسایل مشترک را باید با پزشک یا منبع خودش بررسی کرد.

برای جزئیات بیشتر درباره‌ی انتقال در بزرگسالان می‌توانید راه‌های انتقال زگیل تناسلی و انتقال غیرجنسی زگیل تناسلی را بخوانید.

آزار جنسی چه نقشی دارد و چرا پزشک باید بررسی کند؟

این بخش سخت است، ولی والدین باید داده‌ی واقعی را بدانند. مرور سیستماتیک سال ۲۰۲۱ در Pediatric Dermatology روی کودکان ۱۲ سال و کمتر نشان داد که ۲۱٪ دختران و ۱۸٪ پسران مبتلا به زگیل آنوژنیتال، سوءاستفاده‌شده یا احتمالاً سوءاستفاده‌شده بودند. یعنی بیشتر موارد چنین نبودند.

همین مطالعه می‌گوید با بالا رفتن سن، احتمال ارتباط بیشتر می‌شود: کودکان ۳ تا ۱۲ ساله در مقایسه با ۰ تا ۲ ساله احتمال بیشتری برای ارتباط با آزار داشتند و محل ضایعه روی آلت یا فرج هم احتمال را بیشتر می‌کرد.

نکته‌ی مهم دیگرش این است که نوع ویروس (تایپینگ HPV) راه قابل‌اعتمادی برای تشخیص سوءاستفاده نیست.

مرور ۲۰۱۷ هم می‌گوید در کودک زیر ۴ سال، اگر نشانه‌ی دیگری (عفونت مقاربتی دیگر، نشانه‌ی بالینی یا سابقه‌ی آزار) نباشد، انتقال غیرجنسی باید جدی در نظر گرفته شود. احتمال انتقال جنسی هم در کودکان بالای ۴ سال بیشتر است. توصیه‌ی آن مقاله شرح‌حال دقیق و معاینه‌ی کودک و مراقبان و رویکرد چندتخصصی است.

این دو منبع با هم تعارض ندارند: مرور ۲۰۱۷ روایی است و مرور ۲۰۲۱ آماری. ملاک تصمیم برای هر کودک، معاینه‌ی پزشک است، نه عدد کلی.

برای والدین یعنی این: از کودک بازجویی نکنید، او را سرزنش نکنید و خودتان نتیجه نگیرید. با آرامش او را نزد پزشک ببرید و هر چه می‌دانید بگویید. اگر پزشک نگران شد، مسیر بررسی را او تعیین می‌کند.

فرق زگیل تناسلی با مولوسکوم چیست؟

مولوسکوم عفونی هم یک عفونت ویروسی شایع کودکی است، ولی ویروسش با HPV فرق دارد. DermNet آن را عفونت ویروسی شایع کودکی می‌نویسد که خوشه‌هایی از پاپول‌های دارای فرورفتگی مرکزی می‌سازد و بیشتر کودکان زیر ۱۰ سال را درگیر می‌کند.

در کل، مولوسکوم برجستگی گرد و صاف با یک فرورفتگی کوچک وسط است، ولی زگیل سطح زبر یا چین‌دار و گاهی شبیه گل‌کلم دارد. با این حال این قاعده‌ی سرانگشتی است و تشخیص قطعی با پزشک است. اگر ضایعه‌ها به شکل مولوسکوم‌اند، مقاله‌ی مولوسکوم عفونی چیست؟ را بخوانید.

تشخیص و درمان زگیل تناسلی کودک چگونه است؟

تشخیص معمولاً با معاینه است (NHS). DermNet هم می‌گوید این زگیل‌ها معمولاً بالینی تشخیص داده می‌شوند و بیوپسی گاهی لازم است.

درباره‌ی درمان دو چیز را از منابع می‌دانیم. اول اینکه NHS می‌گوید درمان همیشه لازم نیست و این زگیل‌ها گاهی ظرف ۶ ماه خودبه‌خود از بین می‌روند. این داده‌ی بزرگسالان است؛ نتیجه نگیرید که برای کودک هم می‌شود صبر کرد، تصمیم با پزشک است. دوم اینکه اگر درمان توصیه شود، پزشک تجویز می‌کند و نوع آن به ظاهر و محل زگیل بستگی دارد.

روش‌هایی که NHS برای بزرگسالان نام می‌برد کرم و محلول، انجماد و جراحی است و می‌گوید ممکن است هفته‌ها یا ماه‌ها طول بکشد و زگیل برگردد.

این منابع دوز و دارو برای کودک را مشخص نمی‌کنند و ما هم نمی‌نویسیم. برای کودک انتخاب روش، دارو و دوز با پزشک است. تا آن موقع:

• هیچ کرم یا محلول بزرگسالان یا داروخانه‌ای زگیل را روی ناحیه نگذارید. NHS صریحاً می‌گوید فرآورده‌های زگیل داروخانه برای زگیل تناسلی ساخته نشده‌اند.
• زگیل را نکَنید، نبُرید و نسوزانید.
• به کودک یاد بدهید نخاراند و بعد از دستشویی دستش را بشوید؛ چون خودتلقیحی یکی از راه‌های پخش است.

درباره‌ی واکسن: NHS می‌نویسد واکسن HPV که در برنامه‌ی ملی انگلستان به دختران و پسران ۱۲ تا ۱۳ ساله داده می‌شود (این برنامه‌ی انگلستان است)، از زگیل تناسلی و برخی سرطان‌ها محافظت می‌کند. اگر درباره‌ی نوبت واکسن فرزندتان سؤال دارید، با پزشک مشورت کنید.

کِی باید زود به پزشک مراجعه کنم؟

بهتر است معطل نکنید اگر:

• هر برجستگی یا زخم تازه در ناحیه‌ی تناسلی یا دور مقعد دیدید، حتی بدون درد.
• خارش یا خونریزی از ناحیه‌ی تناسلی یا مقعد دارد؛ NHS این‌ها را از دلایل مراجعه می‌داند.
• جریان ادرار کودک تغییر کرده و این تغییر برطرف نمی‌شود.
• برجستگی بی‌درد در ناحیه‌ی تناسلی یا مقعد دیده‌اید.
• اگر هر نگرانی دیگری درباره‌ی کودک دارید، همان اول با پزشک در میان بگذارید.
• مادر در دوران بارداری یا اکنون زگیل تناسلی داشته یا دارد و نوزاد ضایعه‌ای در ناحیه‌ی تناسلی یا دور مقعد دارد.

اگر خجالت می‌کشید یا مطمئن نیستید، همان اول تلفنی سؤال کنید. پرسیدن زود، بهتر از خوددرمانی و منتظرماندن است. برای آشنایی با اصل بیماری هم می‌توانید زگیل تناسلی چیست را بخوانید.

— دکتر عباس انتظاری، متخصص پزشکی اجتماعی و طب پیشگیری