دارو و قرص برای درمان جوش صورت: کدام، برای چه کسی؟

برای جوش صورت یک دارو یا قرص واحد وجود ندارد؛ بهترین دارو برای جوش صورت به شدت و نوع جوش شما بستگی دارد. در جوش خفیف معمولاً از داروهای موضعی (کرم، ژل، لوسیون) شروع می‌کنند و اگر جوش‌ها متوسط، عمیق یا مقاوم باشند، قرص خوراکی هم به برنامه اضافه می‌شود. قرص‌های خوراکی جوش (آنتی‌بیوتیک، ایزوترتینوئین یا راکوتان، و داروهای هورمونی) فقط با نسخه و نظارت پزشک مصرف می‌شوند.

اگر چند ماه است با کرم و پماد درمان کرده‌اید و جوابی نگرفته‌اید، این خیلی شایع است و تقصیر شما نیست. NHS هم می‌گوید آکنه از خفیف تا شدید متفاوت است و گزینه‌های درمانی زیادی دارد.

اگر می‌خواهید جوش‌تان را یک‌بار معاینه کنند و نوع درمان را تعیین کنند، با مطب تماس بگیرید. پرونده‌ی شما محرمانه است و می‌توانید پیش از مراجعه، تلفنی و بدون گفتن نام سؤال بپرسید.

جوش صورت چرا درمان دارویی می‌خواهد؟

جوش صورت یا آکنه وقتی ایجاد می‌شود که منفذ مو با چربی و سلول‌های مرده بسته شود و باکتری‌ها در آن رشد کنند و التهاب بسازند. Cleveland Clinic هم علت را انسداد فولیکول و منافذ با چربی، باکتری و سلول مرده می‌داند و می‌گوید آکنه در بخش بزرگی به هورمون‌های آندروژنی وابسته است.

هر دارو به یکی از این حلقه‌ها می‌زند. بعضی منفذ را باز می‌کنند، بعضی باکتری را کم می‌کنند، بعضی التهاب را پایین می‌آورند و بعضی تأثیر هورمون را. برای همین یک «داروی جادویی» وجود ندارد و ترکیب درست از فردی به فرد دیگر فرق می‌کند.

جوش من از کدام نوع است و چرا مهم است؟

NHS انواع ضایعه را این‌طور فهرست می‌کند:

• جوش سرسفید و سرسیاه (کومدون): برجستگی‌های کوچک بدون التهاب زیاد.
• پاپول: برجستگی قرمز یا برجسته‌ی ملتهب.
• پوستول: جوش چرکی با نوک سفید یا زرد.
• ندول و کیست: برجستگی‌های بزرگ‌تر، عمیق و دردناک زیر پوست که ممکن است به هم بچسبند و جای زخم بگذارند.

اهمیتش این است که برای جوش‌های سطحی معمولاً داروی موضعی کفایت می‌کند، ولی جوش عمیق و دردناک را اغلب با کرم نمی‌شود کنترل کرد. اگر بیشتر مشکل شما جوش‌های عمیق است، درمان جوش زیر پوستی را هم بخوانید.

گاهی مشکل پوستی دیگری شبیه جوش به نظر می‌رسد و با داروی آکنه خوب نمی‌شود. به همین دلیل معاینه‌ی پزشک اولین قدم درمان است.

بهترین دارو برای جوش صورت کدام است؟

جواب کوتاه: همانی که با نوع و شدت جوش شما جور است. مسیر معمول این است:

• جوش خفیف (سرسفید، سرسیاه، چند جوش قرمز): داروی موضعی مثل بنزوئیل پراکسید یا رتینوئید موضعی، گاهی چند داروی موضعی با هم.
• جوش متوسط یا التهابیِ گسترده: داروی موضعی به‌علاوه‌ی قرص با نسخه، مثلاً آنتی‌بیوتیک خوراکی برای مدت محدود.
• جوش شدید، عمیق، جای‌زخم‌گذار یا مقاوم: ایزوترتینوئین زیر نظر متخصص؛ در بعضی زنان، درمان هورمونی.

راهنمای انجمن پوست آمریکا قوی‌ترین توصیه‌ها را برای بنزوئیل پراکسید، رتینوئید موضعی، آنتی‌بیوتیک موضعی، داکسی‌سایکلین خوراکی و ایزوترتینوئین (در جوش شدید) دارد. چه دارویی برای جوش صورت شما خوب است را پزشک بعد از معاینه می‌گوید.

چه داروی موضعی برای جوش صورت خوب است؟

داروهای موضعی را مستقیم روی پوست می‌گذارید. راهنمای انجمن پوست آمریکا برای بنزوئیل پراکسید، رتینوئیدهای موضعی و آنتی‌بیوتیک‌های موضعی توصیه‌ی قوی دارد و برای کلاسکوترون، سالیسیلیک‌اسید و آزلائیک‌اسید توصیه‌ی مشروط. همان راهنما ترکیب چند داروی موضعی با مکانیسم متفاوت را هم توصیه می‌کند.

بنزوئیل پراکسید

Cleveland Clinic می‌گوید بنزوئیل پراکسید باکتری‌های سطح پوست را هدف می‌گیرد و به‌صورت ژل یا شوینده بدون نسخه پیدا می‌شود. غلظت پایین‌تر و فرم شوینده معمولاً کمتر پوست را تحریک می‌کند.

رتینوئیدهای موضعی

این‌ها مشتق ویتامین A هستند. طبق Cleveland Clinic رتینوئیدها از بسته‌شدن منافذ جلوگیری می‌کنند و برخلاف «لکه‌درمانی» باید روی کل ناحیه‌ی درگیر مصرف شوند. اثرشان کند است و معمولاً چند ماه زمان می‌خواهد.

Cleveland Clinic هشدار می‌دهد بسیاری از درمان‌های موضعی و خوراکی جوش در بارداری بی‌خطر نیستند. اگر باردار هستید یا قصد بارداری دارید، قبل از مصرف حتماً به پزشک بگویید.

آنتی‌بیوتیک موضعی

کلیندامایسین و اریترومایسین از این گروه‌اند و، طبق NHS، باکتری‌های سازنده‌ی التهاب و چرک را هدف می‌گیرند. Cleveland Clinic می‌گوید ترکیب آن‌ها با بنزوئیل پراکسید اثرشان را بهتر می‌کند. به همین دلیل پزشک معمولاً آنتی‌بیوتیک موضعی را تنها تجویز نمی‌کند.

آزلائیک‌اسید و سالیسیلیک‌اسید

سالیسیلیک‌اسید سلول‌های مرده را حل می‌کند تا منفذ بسته نشود و بدون نسخه موجود است. آزلائیک‌اسید التهاب را کم می‌کند. هر دو در راهنمای انجمن پوست آمریکا توصیه‌ی مشروط دارند، یعنی برای بعضی بیماران مناسب‌اند، نه همه. هیچ‌کدام معجزه نیستند و اثرشان در هفته‌های بعد معلوم می‌شود.

چند نکته درباره‌ی مصرف داروی موضعی

• روی پوست تمیز و خشک مصرف کنید و با مقدار کم شروع کنید. Cleveland Clinic هم می‌گوید غلظت پایین‌تر کمتر تحریک می‌کند.
• منتظر نتیجه‌ی سریع نباشید. چند هفته تا چند ماه طبیعی است.
• هم‌زمان چند داروی تحریک‌کننده را بدون برنامه روی پوست نریزید؛ ترکیب درست را از پزشک یا داروساز بپرسید.
• پوست را دستکاری نکنید و با اسکراب خشن نشویید. NHS می‌گوید فشار دادن و کندن جوش جای زخم می‌گذارد.

چه قرصی برای جوش صورت وجود دارد و هر کدام برای کیست؟

وقتی مردم می‌گویند «قرص جوش»، در واقع از چند دارو با کاربرد کاملاً متفاوت حرف می‌زنند. NHS قرص‌های جوش را به این گروه‌ها تقسیم می‌کند: آنتی‌بیوتیک‌هایی مثل داکسی‌سایکلین، قرص‌هایی که هورمون را تنظیم می‌کنند مثل قرص ضدبارداری ترکیبی، و رتینوئید خوراکی ایزوترتینوئین. اینکه کدام برای شما درست است را پزشک بعد از معاینه می‌گوید.

آنتی‌بیوتیک‌های خوراکی

داکسی‌سایکلین و مینوسایکلین برای جوش‌های التهابی متوسط تا شدید به کار می‌روند. راهنمای انجمن پوست آمریکا برای داکسی‌سایکلین خوراکی توصیه‌ی قوی و برای مینوسایکلین و سارسایکلین توصیه‌ی مشروط دارد.

اما نکته‌ی مهمش این است که همان راهنما مصرف آنتی‌بیوتیک خوراکی را محدود کردن و ترکیب آن با درمان موضعی را «اقدام خوب» می‌داند. Cleveland Clinic هم تأکید می‌کند آنتی‌بیوتیک درمان قطعی جوش نیست و نباید طولانی‌مدت مصرف شود.

هشدارهای مهم داکسی‌سایکلین طبق NHS:

• در بارداری و شیردهی معمولاً توصیه نمی‌شود، چون می‌تواند بر رشد دندان نوزاد اثر بگذارد.
• می‌تواند پوست را به آفتاب حساس کند.
• اگر بیماری کبدی یا کلیوی، لوپوس یا میاستنی گراویس دارید، حتماً به پزشک بگویید.
• عارضه‌های شایع آن سردرد، تهوع و بثورات پوستی است.

«قرص چرک خشک کن» دقیقاً چیست؟

«چرک‌خشک‌کن» اصطلاح مردم است و در عمل تقریباً همیشه منظورشان آنتی‌بیوتیک است؛ قرصی که جوش چرکی را خشک کند. دو نکته را باید بدانید:

• آنتی‌بیوتیک برای همه‌ی جوش‌ها لازم نیست. Cleveland Clinic آنتی‌بیوتیک خوراکی را برای جوش متوسط تا شدید مناسب‌تر می‌داند. برای جوش خفیف معمولاً از داروی موضعی شروع می‌کنند.
• مصرف خودسرانه یعنی ریسک مقاومت. راهنمای انجمن پوست آمریکا صریحاً «محدود کردن آنتی‌بیوتیک سیستمیک» و استفاده از آن همراه درمان موضعی را توصیه می‌کند. قرص باقی‌مانده‌ی دفعه‌ی قبل یا قرص دوست و فامیل، نوع و مدت درستی ندارد.

پس اگر دنبال «قرص چرک خشک کن» هستید، بهتر است به‌جای اینکه نام قرص را از همکلاسی و داروخانه بگیرید، اول از پزشک بپرسید جوش شما از کدام نوع است.

ایزوترتینوئین (راکوتان)

طبق NHS ایزوترتینوئین برای آکنه‌ی شدید تجویز می‌شود، آن هم معمولاً وقتی داروهای تجویزی دیگر جواب نداده‌اند، و باید زیر نظر متخصص باشد. راهنمای انجمن پوست آمریکا آن را برای جوش شدید، جوشی که فشار روانی ایجاد کرده یا جای زخم می‌گذارد، و جوشی که به درمان‌های معمول خوراکی یا موضعی جواب نداده، توصیه‌ی قوی می‌کند.

چیزهایی که باید از همان ابتدا بدانید:

• بارداری: طبق NHS در بارداری نباید مصرف شود، چون می‌تواند باعث سقط یا اختلال جدی در رشد جنین شود. زنانی که امکان بارداری دارند باید از ماه قبل از شروع تا دست‌کم یک ماه بعد از قطع دارو پیشگیری مطمئن داشته باشند.
• پیگیری: مصرف کننده باید چکاپ و آزمایش خون منظم داشته باشد.
• عوارض شایع: خشکی و خارش پوست، حساسیت به آفتاب، درد عضله و مفصل، سردرد، خشکی چشم و بینی و گلو.
• عوارض نادر ولی جدی: مشکلات سلامت روان از جمله فکر خودکشی یا آسیب به خود، پانکراتیت و تشنج. اگر چنین علائمی داشتید، فوراً با پزشک یا اورژانس تماس بگیرید.
• ملاحظات دیگر: NHS توصیه می‌کند در طول دوره از آفتاب و آفتاب‌گیری مصنوعی پرهیز شود و از لیزر موبر، میکرودرم‌ابریژن و پیلینگ دور بمانید.
• محصولات پوستی دیگر: طبق NHS در طول مصرف ایزوترتینوئین از محصولات پوستی حاوی سالیسیلیک‌اسید یا بنزوئیل پراکسید استفاده نکنید، مگر پزشک خودش گفته باشد. پس داروهای موضعی همین مقاله را در این دوره سرخود مصرف نکنید.

تداخل‌ها هم مهم‌اند: طبق NHS ایزوترتینوئین با بعضی آنتی‌بیوتیک‌ها (از جمله تتراسایکلین و داکسی‌سایکلین)، مکمل‌های ویتامین A، سایر درمان‌های جوش و بعضی داروهای ضدانعقاد خوب نمی‌سازد. حتی داروهای گیاهی و مکمل‌ها را هم به پزشک بگویید. برای توضیح کامل‌تر، ایزوترتینوئین خوراکی برای جوش و عوارض آن را بخوانید.

قرص‌های هورمونی و اسپیرونولاکتون

اگر جوش‌ها قبل از قاعدگی بدتر شوند یا قاعدگی‌تان نامنظم باشد، پزشک ممکن است سراغ علت هورمونی برود. Cleveland Clinic درمان هورمونی را برای کسانی مفید می‌داند که با قاعدگی دچار تشدید جوش می‌شوند یا قاعدگی نامنظم دارند.

• قرص ضدبارداری ترکیبی: طبق Cleveland Clinic بعضی انواع آن برای درمان جوش در زنان مجوز دارند. راهنمای انجمن پوست آمریکا برای آن توصیه‌ی مشروط دارد.
• اسپیرونولاکتون: در راهنمای انجمن پوست آمریکا برای بعضی بیماران توصیه‌ی مشروط دارد. NHS می‌گوید این دارو معمولاً در بارداری توصیه نمی‌شود.

این داروها بدون بررسی علت و شرایط شما شروع نمی‌شوند و عوارض و موارد منع مصرف خودشان را دارند که پزشک باید بسنجد. خودتان بدون معاینه شروع نکنید، مخصوصاً اگر باردار هستید یا قصد بارداری دارید.

مقایسه‌ی سریع داروهای جوش صورت

دارو	معمولاً برای	نیاز به نسخه	هشدار اصلی
بنزوئیل پراکسید	خفیف تا متوسط	معمولاً خیر	تحریک پوست؛ غلظت کمتر را ترجیح دهید
رتینوئید موضعی	خفیف تا متوسط	بسته به نوع	اثر کند؛ بارداری
آنتی‌بیوتیک موضعی	جوش التهابی	بله	تنها مصرف نشود؛ مقاومت
سالیسیلیک‌اسید و آزلائیک‌اسید	خفیف	معمولاً خیر	اثر تدریجی
آنتی‌بیوتیک خوراکی	متوسط تا شدید	بله	مقاومت، آفتاب، بارداری
ایزوترتینوئین	شدید یا مقاوم	بله	بارداری، آزمایش، سلامت روان
قرص هورمونی	بعضی زنان با جوش هورمونی	بله	بررسی قبل از شروع، بارداری

این جدول خلاصه‌ی کلیِ منابع بالاست، نه نسخه. ترتیب و ترکیب را پزشک بعد از معاینه تعیین می‌کند.

چرا نسخه ضروری است و خوددرمانی چه خطری دارد؟

ترس بعضی بیماران این است که «قرص‌ها خطرناک‌اند». ترس بی‌جا نیست، ولی خطر بیشتر از مصرف بی‌نظارت می‌آید، نه خود درمان:

• علت اشتباه: اگر مشکل شما جوش نیست، داروی آکنه جواب نمی‌دهد و فقط وقت و پوست را از دست می‌دهید.
• مقاومت آنتی‌بیوتیکی: مصرف مکرر و ناقص آنتی‌بیوتیک اثر آن را در آینده کم می‌کند.
• عوارض ناشناخته: مثلاً ایزوترتینوئین به آزمایش و پیگیری نیاز دارد، و داکسی‌سایکلین در بارداری مناسب نیست.
• تداخل دارویی: ترکیب چند دارو بدون اطلاع پزشک ممکن است مشکل بسازد.

اگر از قرص می‌ترسید، همین را به پزشک بگویید. بسیاری از جوش‌ها با داروی موضعی خوب می‌شوند و لازم نیست سراغ قرص بروید. اگر هم قرص لازم شد، پزشک عارضه‌ها و پیگیری لازم را توضیح می‌دهد.

در نوجوانی، بارداری و شیردهی چه دارویی می‌شود مصرف کرد؟

در این گروه‌ها انتخاب دارو محدودتر است. بسیاری از داروهای جوش در بارداری مناسب نیستند: طبق NHS ایزوترتینوئین در بارداری و شیردهی ممنوع است و داکسی‌سایکلین هم معمولاً توصیه نمی‌شود. NHS ایزوترتینوئین را گاهی برای نوجوانان ۱۲ سال به بالا مناسب می‌داند، ولی آن هم فقط زیر نظر متخصص.

بنابراین اگر باردار هستید، شیر می‌دهید یا قصد بارداری دارید، هیچ داروی جوشی را پیش از مشورت با پزشک شروع نکنید. نوجوانان هم باید با نظر پزشک درمان شوند و پوستشان نسبت به داروهای موضعی ممکن است حساس‌تر باشد.

اگر دارو جواب نداد، چه گزینه‌های دیگری هست؟

اگر داروهای موضعی و خوراکی جواب کافی ندهند یا جای جوش مشکل باشد، پزشک گزینه‌های دیگری را مطرح می‌کند. Cleveland Clinic از تزریق استروئید داخل ندول‌های بزرگ برای کاهش التهاب، و از لیزر و پیلینگ شیمیایی برای جای جوش نام می‌برد. راهنمای انجمن پوست آمریکا هم تزریق کورتیکواستروئید داخل ضایعه برای جوش‌های بزرگ‌تر را توصیه می‌کند.

اگر جوش‌هایتان جای زخم یا لک گذاشته‌اند، جای جوش روی صورت را هم بخوانید.

مراقبت روزانه و درمان خانگی: چه کمک می‌کند؟

این کارها جای دارو را نمی‌گیرند ولی به دارو کمک می‌کنند. NHS پیشنهاد می‌کند:

• پوست را روزی دو بار با شوینده‌ی ملایم بشویید.
• آرایش را آخر روز پاک کنید.
• از محصولات غیرکومدوژنیک (که منفذ را نمی‌بندند) استفاده کنید.
• جوش را فشار ندهید و پوست را با اسکراب خشن نسایید.

درباره‌ی رژیم غذایی، Cleveland Clinic می‌گوید بعضی مطالعات شیر کم‌چرب، پروتئین وی و رژیم پرشکر را با جوش مرتبط دانسته‌اند، ولی شکلات مستقیماً با جوش ارتباط ندارد. این یافته‌ها قطعی نیستند، پس لازم نیست غذاهای زیادی را حذف کنید؛ تغذیه‌ی متعادل کافی است. استرس و فشار دادن جوش هم از محرک‌های جوش‌اند.

درمان‌های خانگی مثل ماسک، روغن‌ها و مواد گیاهی را فقط به‌عنوان مکمل ببینید، نه جایگزین، و اگر پوستتان قرمز یا سوزناک شد کنارشان بگذارید.

کِی باید به پزشک مراجعه کنم؟

NHS پیشنهاد می‌کند در این موارد از پزشک کمک بگیرید:

• با درمان خودتان بهتر نشده است.
• جوش‌های زیادی دارید، یا جوش‌ها عمیق و دردناک‌اند یا جای زخم گذاشته‌اند.
• علائم عفونت پوستی دارید: پوست داغ، متورم و قرمز.
• جوش روی سلامت روان‌تان اثر گذاشته است.

اگر چند هفته با داروهای بدون نسخه مثل بنزوئیل پراکسید یا سالیسیلیک‌اسید جوابی نگرفتید، منتظر نمانید؛ و اگر در بارداری یا حین مصرف ایزوترتینوئین علامت جدی داشتید، تأخیر نکنید.

جمع‌بندی

برای جوش صورت، مسیر معمول از داروی موضعی شروع می‌شود و در صورت نیاز به قرص خوراکی می‌رسد. قرص‌ها (آنتی‌بیوتیک، ایزوترتینوئین، هورمونی) هر کدام کاربرد و خطر خودشان را دارند و فقط با نسخه و نظارت پزشک باید مصرف شوند. اگر قرص چرک‌خشک‌کن یا «داروی قوی» از دوستی شنیده‌اید، اول معاینه شوید.

برای معاینه‌ی جوش‌ها و برنامه‌ی درمان، با مطب تماس بگیرید. اطلاعات شما محرمانه می‌ماند.

گالری تصاویر

تصاویر زیر از بیماران واقعی و با رضایت خودشان منتشر شده‌اند تا بتوانید ظاهر ضایعه را بهتر بشناسید. شکل هر ضایعه روی هر پوستی فرق می‌کند و تشخیص قطعی فقط با معاینه‌ی پزشک است.

جوش‌های التهابی گونه، قبل و بعد از دوره‌ی درمان.

— دکتر عباس انتظاری، متخصص پزشکی اجتماعی و طب پیشگیری