درمان جوش زیر پوستی صورت؛ برای جوش زیر پوستی چه کنیم؟

درمان جوش زیر پوستی صورت معمولاً یعنی درمان آکنه‌ی التهابی، و این کار با مراقبت منظم و گاهی دارو انجام می‌شود، نه با یک ترفند یک‌شبه. اگر الان برجستگی دردناکی زیر پوست‌تان دارید که سر ندارد و تخلیه نمی‌شود، بدانید این شکلی از آکنه است و شما اولین نفر نیستید که از آن کلافه شده‌اید.

برای جوش زیر پوستی چه کنیم؟ سه کار اول: دست نزنید و نچلانید، پوست را ملایم بشویید و اگر جوش دردناک، عمیق یا تکراری است، آن را به پزشک نشان بدهید. NHS هم همین نکته‌ها را در راهنمایش آورده است (NHS).

اگر ترجیح می‌دهید جوش‌تان را اول ببینیم و بعد تصمیم بگیریم، با مطب تماس بگیرید.

جوش زیر پوستی دقیقاً چیست؟

«جوش زیر پوستی» اسم علمی نیست؛ اسمی است که مردم برای هر برجستگی دردناک و بی‌سر می‌گذارند. در بیشتر موارد منظور همان گره‌ها و کیست‌های آکنه است. NHS این‌ها را «لکه‌های بزرگ‌تر زیر پوست» می‌نامد که ممکن است به هم بچسبند و دردناک باشند (NHS).

Cleveland Clinic آکنه‌ی کیستیک را این‌طور توصیف می‌کند: جوش‌های عمیق و چرکی و گره‌هایی که می‌توانند جای زخم بگذارند (Cleveland Clinic). یعنی التهاب در عمق است و برای همین سر ندارد.

پس چرا دست‌کاری‌اش فایده ندارد؟ چون چیزی نیست که بیرون بیاید. فشار فقط به بافت اطراف آسیب می‌زند، که در بخش‌های بعد می‌بینید.

چرا جوش زیر پوستی ایجاد می‌شود؟

NHS علت پایه را این‌طور می‌گوید: فولیکول مو با چربی اضافه و سلول‌های مرده مسدود می‌شود، باکتری آنجا رشد می‌کند و التهاب و چرک پیش می‌آید. عوامل زمینه‌ای هم دارد.

عوامل شامل تغییر سطح هورمون (بلوغ، قاعدگی، یائسگی، بارداری)، بعضی بیماری‌ها مثل سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS) و رزاسه، مصرف بعضی داروها و محصولات پوستی یا مویی که پوست را چرب می‌کنند (NHS).

Cleveland Clinic علاوه بر این‌ها از استرس (که با بالا رفتن کورتیزول همراه است)، تماس پوست با چربی، مثلاً کار در آشپزخانه‌ای با روغن سرخ‌کردنی، و دست‌کاری جوش به‌عنوان عوامل مؤثر نام می‌برد (Cleveland Clinic).

درباره‌ی تغذیه باید دقیق بود. یک مرور در سال ۲۰۲۴ نوشته که ارتباط تغذیه و آکنه سال‌هاست محل بحث است و هنوز نسبتاً بحث‌برانگیز (Nutrients). Cleveland Clinic می‌گوید بعضی مطالعات شیر بدون چربی، پروتئین وی و رژیم پرقند را به آکنه ربط داده‌اند، ولی شکلات را مستقیماً مقصر نمی‌داند.

پس نه لازم است برای یک جوش همه‌ی غذاهای دوست‌داشتنی را کنار بگذارید و نه درست است بگوییم تغذیه بی‌اثر است.

چگونه جوش زیر پوستی را از بین ببریم؟ درمان سریع چه می‌شود؟

برای از بین بردن جوش زیر پوستی، راه قطعیِ فوری وجود ندارد؛ آنچه جواب می‌دهد مراقبت منظم و، در صورت نیاز، درمان پزشکی است که در ادامه‌ی همین بخش و بخش «درمان‌های پزشکی» آمده.

اگر دنبال «درمان سریع جوش زیر پوستی» می‌گردید، حتماً مناسبتی در پیش دارید یا فقط از درد خسته شده‌اید. جواب صادقانه این است که برای جوش عمیق، درمانِ لحظه‌ای و قطعی وجود ندارد. هر محصول یا روشی که بگوید «تا فردا از بین می‌رود»، چیزی را وعده می‌دهد که منابع معتبر نمی‌گویند.

ولی «بهتر» می‌شود عمل کرد، و بیشتر هم از اشتباه نکردن می‌آید تا از معجزه. این‌ها راه‌هایی است که پشتشان منبع هست:

• درمان موضعی منظم، مثل بنزوئیل پراکسید یا رتینوئید موضعی. راهنمای آکادمی پوست آمریکا (۲۰۲۴) برای این دو، همراه با آنتی‌بیوتیک موضعی و داکسی‌سایکلین خوراکی، توصیه‌ی قوی دارد (AAD).
• نچلانیدن. NHS می‌گوید نکَنید و فشار ندهید چون جای زخم می‌ماند (NHS).
• تزریق داخل ضایعه برای جوش‌های بزرگ. همان راهنما افزودن تزریق کورتیکواستروئید داخل ضایعه را برای ضایعه‌های بزرگ‌تر آکنه، به‌عنوان یک «توصیه‌ی عملی خوب» آورده است (AAD).

نکته‌ی آخر را درست بخوانید. تزریق داخل ضایعه کاری مطبی است و پزشک پس از معاینه تصمیم می‌گیرد برای جوش شما مناسب است یا نه. چکیده‌ی راهنما درباره‌ی مدت‌زمان اثر یا تعداد جلسات چیزی نمی‌گوید، پس اینجا هم عددی نمی‌آوریم.

درمان خانگی جوش زیر پوستی: چه کمک می‌کند و چه نه

بیشتر آدم‌ها اول سراغ خانه می‌روند، که طبیعی است. چیزی که در منابع معتبر هست خیلی ساده است. NHS برای آکنه توصیه می‌کند:

• صورت را روزی دو بار با شوینده‌ی ملایم بشویید.
• آرایش را آخر روز پاک کنید.
• از محصولات پوستی و آرایشی «غیرکومدون‌زا» استفاده کنید، یعنی منافذ را نمی‌بندند.
• لباس گشاد و نفس‌کش بپوشید، مخصوصاً اگر روی بدن هم جوش دارید.
• اگر خواستید خودتان چیزی بمالید، سالیسیلیک‌اسید یا بنزوئیل پراکسید را امتحان کنید و از داروساز راهنمایی بگیرید.

NHS این را هم می‌گوید: پوست را نسابید، چون تحریکش می‌کند و آکنه را بدتر می‌کند (NHS).

خمیردندان، عسل، آبلیمو، شیر، روغن درخت چای، آلوئه‌ورا: در منابع این مقاله (NHS، Cleveland Clinic و راهنمای AAD) هیچ‌کدام برای جوش زیر پوستی توصیه نشده‌اند. این یعنی دلیل علمی قابل‌استنادی برایشان پیدا نشد، نه اینکه حتماً مضرند. اگر امتحان‌شان می‌کنید و پوست سوخت، قرمز یا ملتهب‌تر شد، قطع کنید.

کمپرس گرم: این را هم در منابع بالا نیافتم. پس نه توصیه‌اش می‌کنم نه ردش. اگر برای درد از آن استفاده می‌کنید، حرارت را در حدی نگه دارید که پوست نسوزد و به جوش فشار نیاورید.

خلاصه‌ی بخش خانگی: شستن ملایم، نسابیدن پوست، محصول بدون منفذبندی و دست نزدن. باقی کارها اگر کمکی بکنند، شواهد محکمی ندارند.

آیا فشار دادن جوش زیر پوستی کار درستی است؟

نه. NHS صریح می‌گوید جوش را نکَنید و نچلانید چون ممکن است جای زخم بگذارد (NHS). Cleveland Clinic هم می‌گوید بگذارید پوست خودش بهبود پیدا کند تا اسکار شکل نگیرد.

مشکل دیگر عفونت است. Cleveland Clinic توضیح می‌دهد که اگر باکتری وارد جوش دستکاری‌شده بشود، ممکن است متورم و دردناک شود و آنتی‌بیوتیک لازم پیدا کند (Cleveland Clinic).

در جوش زیر پوستی اوضاع بدتر هم هست، چون محتوا نزدیک سطح نیست. فشار روی پوستِ بسته فقط التهاب را به بافت اطراف می‌کشاند. اگر بی‌تابی کرده‌اید و یک بار این کار را کرده‌اید، خودتان را سرزنش نکنید؛ فقط دفعه‌ی بعد دست نبرید.

جوش زیر پوستی دردناکی که تخلیه نمی‌شود: وقتی مراقبت ساده کافی نیست

این شاید مهم‌ترین سؤال مراجعان باشد. جوشی که زیر پوست قرمز و دردناک مانده و هر روز بزرگ‌تر به‌نظر می‌رسد، معمولاً با مراقبت ساده خوب نمی‌شود. NHS دقیقاً برای این حالت‌ها پزشک را پیشنهاد می‌کند: وقتی لکه‌ها عمیق و دردناک‌اند یا جای زخم ایجاد می‌کنند (NHS).

پزشک چه کاری می‌تواند بکند که شما نمی‌توانید؟ دسترسی به درمان‌های نسخه‌ای و تشخیص ضایعه. NHS می‌گوید داروهای نسخه‌ای قوی‌تر از چیزی‌اند که در داروخانه‌ها و فروشگاه‌ها می‌فروشند، و برای آکنه‌ی شدیدتر می‌توانند بسیار مؤثر باشند.

اگر بدتر شد و پوست اطرافش داغ، متورم و قرمز شد، منتظر نمانید. NHS این‌ها را علائم عفونت پوستی می‌داند. روی پوست تیره قرمزی سخت‌تر دیده می‌شود، پس به درد و گرمی هم توجه کنید.

درمان‌های پزشکی جوش زیر پوستی چیست؟

راهنمای آکادمی پوست آمریکا چند توصیه‌ی قوی دارد: بنزوئیل پراکسید، رتینوئید موضعی، آنتی‌بیوتیک موضعی و داکسی‌سایکلین خوراکی. برای آکنه‌ی شدید، آکنه‌ای که اسکار یا فشار روانی ایجاد کرده یا به درمان‌های رایج جواب نداده، ایزوترتینوئین خوراکی را قویاً توصیه کرده است (AAD).

همین راهنما چند توصیه‌ی مشروط هم دارد، از جمله قرص ضدبارداری ترکیبی و اسپیرونولاکتون، و چند نکته‌ی عملی: چند درمان موضعی با مکانیسم متفاوت را با هم به کار ببرید، مصرف آنتی‌بیوتیک خوراکی را محدود کنید و آن را کنار درمان موضعی بدهید.

یعنی درمان خوب معمولاً ترکیبی است و نسخه‌ی تک‌دارویی نیست. چه ترکیبی برای شما مناسب است، به شدت آکنه، سن، احتمال بارداری و سابقه‌ی پزشکی‌تان بستگی دارد و نمی‌شود از روی مقاله انتخابش کرد.

NHS هم نمونه‌هایی می‌آورد: رتینوئیدهایی مثل تترتینوئین و آداپالن، آنتی‌بیوتیک‌های موضعی مثل کلیندامایسین، و از خوراکی‌ها داکسی‌سایکلین و لایمسایکلین، قرص ترکیبی و ایزوترتینوئین.

ترس از قرص‌های درمان جوش را چه کنم؟

این ترس کاملاً قابل‌فهم است. خیلی‌ها دلیل نخوردن قرص را «شنیده‌ام عوارض دارد» می‌گویند، و گاهی همین ترس درمان را ماه‌ها عقب می‌اندازد. چند چیز کمک می‌کند.

اول اینکه همه‌ی قرص‌ها یک‌جور نیستند. داکسی‌سایکلین با ایزوترتینوئین فرق دارد و پزشک بر اساس شدت جوش انتخاب می‌کند، نه برای همه به یک شکل. دوم اینکه راهنمای AAD ایزوترتینوئین را برای آکنه‌ی شدید، اسکاردار یا بی‌پاسخ به درمان‌های معمول توصیه کرده است (AAD). یعنی جایش مشخص است.

سوم اینکه قرص خوردن بدون پزشک و بدون بررسی درست نیست. اگر نگرانی‌تان از عوارض است، در ویزیت بپرسید. برای اطلاعات بیشتر درباره‌ی این قرص، عوارض و نکات ایزوترتینوئین را بخوانید؛ آنجا جداگانه بررسی شده است.

جوش زیر پوستی چه شکل‌هایی دارد؟

شدت آکنه از چند لکه‌ی کوچک تا گره‌ها و کیست‌های عمیق متفاوت است. این تقسیم‌بندی ساده کمک می‌کند بدانید در کدام مرحله‌اید.

آکنه‌ی خفیف

بیشتر چند جوش کوچک، سرسفید و سرسیاه است. NHS برای این حالت توصیه می‌کند ابتدا همین مراقبت‌های ساده و محصولات داروخانه‌ای را امتحان کنید و اگر بهتر نشد پزشک را ببینید (NHS).

آکنه‌ی متوسط

تعداد جوش‌های برجسته و قرمز بیشتر است و بعضی ممکن است چرکی شوند. اگر دستکاری‌شان نکنید، احتمال جای زخم کمتر است. در این مرحله درمان نسخه‌ای معمولاً کمک می‌کند.

آکنه‌ی شدید و کیستیک

گره‌ها و کیست‌ها عمیق، دردناک و گاهی به هم چسبیده‌اند و ممکن است روی صورت، سینه و پشت بیایند. Cleveland Clinic این شکل را آکنه‌ی کیستیک می‌نامد و می‌گوید می‌تواند جای زخم بگذارد. این گروه را بهتر است حتماً با پزشک پیگیری کنید.

جوش سفید زیر پوستی همان جوش آکنه است؟

همیشه نه. گاهی همان جوش سرسفید آکنه است که مراقبت‌های بالا درباره‌اش صادق است. ولی دانه‌های سفید، ریز و بدون درد و قرمزی ممکن است چیز دیگری باشند، مثل میلیا، که جوش آکنه‌ی التهابی و چرکی نیست و درمانش فرق می‌کند. تشخیص این دو را به پزشک بسپارید و دست‌کاری‌شان نکنید.

درباره‌ی این دانه‌های سفید، مقاله‌ی جداگانه‌ی جوش زیر پوستی سفید و میلیا را بخوانید.

کِی جوش زیر پوستی را به پزشک نشان دهم؟

کِی باید پیش پزشک رفت؟

• جوش عمیق، دردناک و بزرگ است
• با مراقبت‌های خودتان بهتر نشده است
• تعداد جوش‌ها زیاد است یا جای زخم گذاشته
• پوست اطراف داغ، قرمز و متورم شده است
• جوش روی روحیه و زندگی‌تان اثر گذاشته است
• آکنه ناگهانی و شدید شروع شده و قبلاً چنین چیزی نداشتید

این فهرست از NHS و Cleveland Clinic آمده است. NHS می‌گوید وقتی درمان خودتان جواب نداده، لکه‌ها زیاد یا عمیق و دردناک‌اند یا جای زخم می‌گذارند، علائم عفونت پوستی دارید، یا آکنه روی سلامت روانی‌تان اثر گذاشته، به پزشک مراجعه کنید (NHS).

Cleveland Clinic هم می‌گوید اگر آکنه‌ی ناگهانی و شدید دارید، به‌خصوص در بزرگسالی، بهتر است زمینه‌ای را بررسی کنند.

آخرین معیار را جدی بگیرید. اگر جوش‌ها اعتمادبه‌نفس‌تان را برده‌اند، این به‌تنهایی دلیل کافی برای رفتن پیش پزشک است. NHS هم می‌گوید آکنه می‌تواند روی سلامت روان، از جمله اضطراب و افسردگی، اثر بگذارد.

برای ویزیت می‌توانید با مطب تماس بگیرید. اگر خواستید خدمات مرتبط را هم ببینید، صفحه‌ی دکتر متخصص جوش صورت را باز کنید.

جوش زیر پوستی جای زخم می‌گذارد؟

ممکن است. NHS و Cleveland Clinic هر دو آکنه را بالقوه عامل جای زخم می‌دانند، به‌ویژه وقتی جوش دستکاری شود. یک مرور در مجله‌ی آکادمی پوست آمریکا می‌نویسد جای جوش شایع است و حتی با درمان مؤثر آکنه هم ممکن است پیش بیاید، و برای اینکه درمانش مناسب باشد باید نوعش را شناخت (Jennings و همکاران).

پس اگر جوش عمیق دارید، شروع زودتر درمان فقط مسئله‌ی زیبایی نیست و می‌تواند احتمال اسکار را کم کند. برای اطلاعات بیشتر درباره‌ی لک و فرورفتگی بعد از جوش، جای جوش (اسکار آکنه) و درمان جای جوش صورت را بخوانید.

بعد از درمان چه مراقبتی لازم است؟

آکنه اغلب مزمن است و ممکن است برگردد. برای همین بعد از بهتر شدن، چند چیز را ادامه بدهید:

• شستن ملایم و منظم صورت؛
• محصولات غیرکومدون‌زا؛
• دست نزدن به جوش‌های تازه؛
• ادامه‌ی همان درمانی که پزشک گفته، و نه قطع خودسرانه.

درباره‌ی ماندگاری نتیجه نمی‌شود وعده داد، چون به فرد بستگی دارد. اگر دوباره عود کرد، به معنای شکست نیست؛ به پزشک خبر بدهید تا برنامه تنظیم شود. برای داروهای موضعی ساده‌ای که معمولاً با صابون و پاک‌کننده‌ی ملایم شروع می‌شوند هم می‌توانید از داروساز راهنمایی بگیرید.

در مطب چگونه کمک می‌کنیم؟

در مطب دکتر عباس انتظاری، متخصص پزشکی اجتماعی و طب پیشگیری با دوره‌های تکمیلی در پوست، جوش شما معاینه می‌شود، نوع آن مشخص می‌شود و بر همان اساس درمان پیشنهاد می‌شود. لازم نیست پیش از آمدن همه‌چیز را خودتان بدانید یا محصولات متعدد روی پوست امتحان کنید.

برای وقت گرفتن یا پرسیدن اینکه جوش شما به ویزیت نیاز دارد یا نه، با مطب تماس بگیرید.

— دکتر عباس انتظاری، متخصص پزشکی اجتماعی و طب پیشگیری