نوشته‌ها

چرا کودکان ما چاق هستند؟

چاقی یک عامل خطرزای مهم بیماری های مزمن غیرواگیر بوده و در بروز بیماری هایی مانند دیابت، بیماری های قلبی عروقی از جمله پرفشاری خون، بیماری های بدخیم، کبد چرب، اختلالات گوارشی، بلوغ زودرس ، اختلالات روحی از قبیل احساس تنهایی، افسردگی.  اضطراب، کاهش  سطح اعتماد به نفس  و اختلالات متعدد عضلانی اسکلتی مانند صافی کف پا. افزایش خطر شکستگی و بروز مشکلات استخوان ران، عوارض متعدد تنفسی و اختلالات متعدد دیگر نقش دارد.

عوارض اضافه وزن بر سلامتی از سنین پایین شروع شده و تا بزرگسالی ادامه می یابد. از آنجا که این عوارض در طی زمان بروز می کند، بنابراین درمان آن در مراحلی که بیماری شکل گرفته است به تلاش زیادی نیازدارد، در نتیجه پیشگیری و کنترل اضافه وزن از سنین پایین از اهمیت ویژه ای برخوردار بوده و بدیهی است که پیشگیری از اضافه وزن بسیار آسان تر، ارزان تر و موثرتر از درمان آن می باشد.

چاقی مشکلات کوتاه مدت و دراز مدت زیادی برای کودکان و نوجوانان به همراه خواهد داشت. از طرفی باید  درنظر داشت که چاقی در سنین کودکی با چاقی در بزرگسالی نیز همراه است به طوری که ۹۰-۴۰ درصد کودکان چاق در بزرگسالی نیز از چاقی رنج خواهند برد.

فراوانی اضافه وزن و چاقی در مناطق مختلف ایران تفاوت های زیادی دارد. مطالعات ملی در ایران نشان داده است که به طور میانگین حدود ۱۴ درصد کودکان و نوجوانان دچار اضافه وزن و چاقی هستند. در برخی مناطق به خصوص مناطق شهری و مرفه کشور این فراوانی تا حدود ۳۰ درصد گزارش شده است. با در نظر گرفتن اینکه آمار کشوری نشان داده به طور میانگین ۴۲٫۸ درصد جمعیت بزرگسال ایرانی دچار اضافه وزن و چاقی هستند (شامل ۲۸٫۶ درصد اضافه وزن ، ۱۰٫۸ درصد چاقی و ۳٫۴ درصد چاقی مفرط)، بدیهی است باید اقداماتی بنیادی برای پیشگیری و کنترل اضافه وزن از اوان کودکی انجام شود.

هر چند نقش عوامل ژنتیکی را نمی توان نادیده گرفت، اما روند به سرعت رو به افزایش چاقی کودکان ونوجوانان در طی سال های اخیر نمی تواند ناشی از تغییرات ژنتیکی در این رابطه باشد بلکه به نظر می رسد به طورعمده ناشی از تغییرات سریع شیوه زندگی است. پژوهش های متعددی بیانگر این نکته اند که معضل  چاقی کودکی ازیک سو ناشی از تغییر الگوی غذایی و  مصرف غذاهای پرانرژی با ظاهر جذاب ولی با ارزش کم غذایی، مصرفمیان وعده های غذایی چرب یا شیرین، مصرف ناکافی مواد غذایی دارای فیبر و از سوی دیگر، کاهش فعالیت جسمی روزانه و تنش های عصبی ناشی از زندگی ماشینی حاکم در بیشتر جوامع باشد. بدیهی است که باور معمول در جامعه مبنی بر سالم تر بودن کودکان چاق هم به این مشکل دامن زده و باعث تشدید آن می شود. خلاصه ای ازاین چرخه معیوب که منجر به اضافه وزن و چاقی کودکان و نوجوانان می شود در شکل زیر نشان داده شده است.

چرخه معیوب اضافه وزن و چاقی کودکان و نوجوانان
چرخه معیوب اضافه وزن و چاقی کودکان و نوجوانان

 

عوامل موثر در بروز  چاقی دوران کودکی و نوجوانی:

عوامل بسیار زیادی در بروز اضافه وزن کودکان و نوجوانان نقش دارند و نمی توان علت واحدی برای این امر پیچیده عنوان کرد. به طور کلی دلایل اصلی آن عبارتند از : عوامل ژنتیکی ، عوامل مربوط به دوران جنینی ، نوع تغذیه و روند رشد دوران شیرخواری و کودکی، عوامل مربوط به خانواده، رژیم غذایی نامتعادل، فعالیت جسمی ناکافی، علل روحی و تنش های عصبی، عوامل محیطی از جمله نقش تلویزیون، طول مدت خواب و عوامل هورمونی.

ـ عوامل مرتبط با دوران جنینی  Embryonic obesity

شواهد متعددی مبنی بر ارتباط تأخیر رشد دوران جنینی و در نتیجه وزن کم تولد با بیماری های سنین بزرگسالی به ویژه چاقی، دیابت، بیماری های قلبی عروقی و پرفشاری خون در سنین بزرگسالی وجود دارد. به نظر می رسد واکنش های جبرانی در جهت حفظ بقای جنین منجر به  بروز تغییرات پایدار در روند سوخت و ساز بدن و درنتیجه بیماری های سنین بعدی می شود این موضوع به  ویژه در کشورهای در حال توسعه از اهمیت ویژه ای برخوردار است چرا که مادر بارداری که خود از دوران کودکی وضعیت تغذیه مناسبی نداشته، فرزندی با وزن کم به دنیا خواهد آورد که در معرض خطر ابتلا به چاقی و بیماری های مزمن سنین بعدی است و این چرخه معیوب در نسل های متوالی تداوم می یابد و این عامل به عنوان یکی از دلایل اساسی شیوع و بروز فزاینده بیماری های غیر واگیر درکشورهای در حال توسعه مطرح شده است.

از سوی دیگر، چاقی مادر قبل از بارداری و همچنین اضافه وزن بی رویه مادر حین بارداری هم زمینه ساز بروز بیماری های غیرواگیر فرزندان در سنین بعدی خواهد بود. بنابراین اهمیت اصلاح الگوی غذایی و دیگر  جنبه های شیوه زندگی دختران نوجوان به عنوان مادران آینده و همچنین مراقبت های دوران بارداری مادران و تاثیر این موارد در سلامت نسل بعدی نیاز به توجه بیشتری دارد.

عوامل مرتبط با دوران شیرخواری  

یافته های مطالعات متعدد بیانگر ارتباط مصرف شیر مادر با کاهش احتمال بروز چاقی و بیماری های غیرواگیر و همچنین عوامل خطرزای آن در مادر و شیرخوار بوده اند. در این زمینه می توان ازکاهش احتمال بروز چاقی، اختلالات چربی خون، پرفشاری خون، دیابت، بیماری های قلبی عروقی، پوکی استخوان و برخی بیماری های بدخیم نام برد. همچنین، نوع غذای کمکی مصرفی در دوران شیرخواری با احتمال بروز چاقی و بیماری های غیرواگیر ارتباط دارد، به نحوی که غذاهای تازه و ساده تهیه شده در منزل بر انواع تجاری آن برتری دارند.

ـ عوامل مرتبط با دوران کودکی  Toddler obesity

بسیاری کمبودهای غذایی در کودکان و نوجوانان جامعه ما کنترل شده و شرایط تغذیه ای و بهداشتی مناسب تری در اختیار ایشان قرار گرفته است ولی پیروی از سبک زندگی بی تحرک و تغییر ذائقه، آن ها را درمعرض خطر اضافه وزن و چاقی قرار داده است.

در کشور ما نیز همانند بسیاری از کشورهای در حال توسعه فراوانی عوامل خطرساز و همچنین ابتلا به بیماریهای غیرواگیر که فراوان ترین آنها، بیماری های قلبی ـ عروقی هستند، رو به افزایش و سن ابتلا رو به کاهش بوده است و به علاوه در سال های اخیر از یک سو فعالیت جسمانی کودکان و نوجوانان جامعه ما رو به کاهش گذاشته و تماشای تلویزیون و انواع بازی های رایانه ای جایگزین بازی های گروهی پرتحرک شده است و از سوی دیگر ذائقه آنها به جای غذاهای سنتی و میان وعده های غذایی ساده به سوی مواد غذایی پر کالری و فاقد ارزش غذایی کافی گرایش پیدا کرده است. این مجموعه عوامل باعث فراوانی اختلالات چربی های سرم در کودکان وهمچنین بروز اختلالات مختلف وزن شده اند.

ـ عوامل مرتبط با دوران نوجوانی

دوران نوجوانی از بحرانی ترین دوران های زندگی است که در آن، فرد دچار تغییرات خلق و خو شده و ازسوی دیگر با احساس استقلال از خانواده دچار تغییرات سریع در شیوه زندگی می شود. به طور معمول، در این دوران به دلیل مشغله های درسی و یا گرایش به سرگرمی های بدون فعالیت. تحرک فرد کاهش می یابد. از سوی دیگر گرایش به غذا خوردن در خارج از منزل و استفاده از انواع غذاهای فوری(Fast food)  و میان وعده های غذایی شور، چرب و یا شیرین افزایش می یابد.

ـ عدم تعادل انرژی دریافتی و مصرفی              

 یکی از دلایل زمینه ای بروز اضافه وزن، عدم تعادل بین انرژی دریافتی و مصرفی است. بدن هر فرد برای انجام اعمال حیاتی و فعالیت روزانه خود به مقدار مشخصی انرژی نیاز دارد. اگر دریافت انرژی بیش از مصرف آن باشد، فرد دچار اضافه وزن می شود  و اگر دریافت انرژی کمتر از مصرف آن باشد وزن فرد کاهش  مییابد.

دلیل افزایش چشمگیر چاقی کودکان، در سال های اخیر تنها مصرف مقدار بیشتر غذا نیست بلکه نامطلوب بودن کیفیت مواد غذایی مصرفی و همراه شدن این عوامل با کم تحرکی در این رابطه نقش به سزایی دارد. در واقع، در بسیاری از موارد اضافه وزن در اثر “بدخوری” است نه “پرخوری“.

حذف وعده های اصلی غذایی باعث کاهش سوخت و ساز بدن  میشود و در نتیجه فرد نسبت به کاهش وزن مقاوم میگردد. نخوردن صبحانه از دلایل عمده بروز چاقی است.

ـ بی تحرکی  sedentary obesity

گرایش به سرگرمی های بی تحرک، ساعت های طولانی تماشای تلویزیون و فیلم های ویدئویی و بازی های رایانه ای، شیوه زندگی امروزی را کم تحرک ساخته است. از سوی دیگر، زندگی در  خانه های کوچک و آپارتمانی مجال دویدن و بازی کردن را از کودکان گرفته است و به نوبه خود باعث گرایش بیشتر کودکان و نوجوانان به سرگرمی های کم تحرک می شود. در افرادی که بیش از ۲ ساعت از شبانه روز را صرف سرگرمی های نشسته ازقبیل تماشای تلویزیون می کنند، خطر چاقی در حدود ۲۳ درصد  افزایش پیدا  میکند.

به ازای هر یک ساعت بیشتر تماشای تلویزیون ، شیوع چاقی به میزان ۲ درصد افزایش می یابد. مصرف میان وعده های غذایی پرکالری در حین تماشای تلویزیون و همچنین گرایش به مواد غذایی پرکالری (با محتوای زیاد قند، چربی یا نمک نظیر چیپس و پفک تبلیغ شده درپیام های بازرگانی) از دیگر موارد تاثیر تلویزیون بر بروز اضافه وزن هستند.

ـ  نقش غذاهای فوری (Fast food)  fast food

خوردن غذاهای فوری  در خارج از منزل، در دسترس بودن انواع میان وعده های غذایی متنوع و پرکالری وهمچنین میل شدید به مصرف نوشیدنی های شیرین بویژه نوشابه های گازدار و آب میوه های مصنوعی و پرکالری دلیل دیگری برای چاقی در دنیای امروز است.

حتی دریافت مقادیر جزئی انرژی بیش از میزان مورد نیاز بدن، در دراز مدت منجر به اضافه وزن می شود به عنوان مثال اگر فردی روزانه یک عدد نان سوخاری بیش از نیاز بدنش مصرف کند، پس از  گذشت ۲۰ سال حدود۱۵ کیلو گرم چاق می شود؛ حال در نظر بگیرید زیاده روی در مصرف مواد با کالری بیشتر از قبیل انواع مواد غذاییچرب و یا شیرین تا چه حد منجر به اضافه وزن خواهد شد.

بنابراین افزایش در میزان انرژی دریافتی و یا کاهش درمیزان انرژی مصرفی فرد، هر قدر هم ناچیز باشد، در دراز مدت باعث بروز اضافه وزن خواهد شد.  

یافته های پژوهش های گوناگون نشان داده است که مصرف غذاهای فوری حالت اعتیادآور دارد و هر چه میزان مصرف آن در طول هفته افزایش یابد، میزان تمایل فرد به مصرف آن بیشتر می شود. روش تهیه و موادموجود در   غذاهای آماده به گونه ای است که مردم را به زیاده روی در خوردن ترغیب می کند و خطر چاقی را افزایش می دهد . غذاهای فوری علاوه بر آن که حاوی مقادیر زیادی کالری هستند با ضعیف کردن مرکز کنترل اشتها احتمال بروز چاقی را افزایش می دهند. بیشتر غذاهای فوری سرشار از کالری هستند و با خوردن تنها مقدارکمی از  آنها، میزان کالری مصرف شده توسط بدن به شدت بالا می رود. پژوهش های گوناگون نشان داده است که میزان مصرف غذاهای سالم مانند میوه و سبزی در کودکان و نوجوانانی که از غذاهای آماده استفاده می کنند کمتراز سایرین است. این نکته هم احتمال بروز اضافه وزن و چاقی را افزایش می دهد.

از سوی دیگر معمولاُ مواد غذایی مضر و پر کالری از قبیل نوشابه های گازدار و سیب زمینی سرخ شده هم به همراه غذاهای آماده مصرف می شوند که عوارض این قبیل غذاها را دو چندان می کند. غذاهای فوری سرشار ازسدیم هستند و مصرف آنها باعث می شود فرد به طور ناخواسته و بدون آنکه متوجه باشد،  مقادیر زیادی نمک دریافت کند که این امر به نوبه خود در همه سنین عوارض درازمدت زیادی در بر دارد.

ـ  تنش عصبی (استرس)

تنش عصبی به چند طریق می تواند در افزایش وزن دخالت داشته باشد و منجر به تغییراتی که در عملکرد داخلی بدن شود. مواجه شدن فرد با تنش عصبی (استرس) منجر به رها شدن هورمون های متعددی در بدن می شودکه در این حالت بدن جنبه دفاعی می گیرد و به  گونه ای عمل می کند که گویا فرد در معرض خطر قرار دارد. در نتیجه تغییراتی در  سوخت و ساز (متابولیسم)، جریان خون و تولید انرژی در بدن روی می دهد و  چنانچه فرد برای مدتی طولانی در این وضعیت بماند، خطرات جدی سلامتی وی را تهدید خواهد کرد.

 استرس مزمن به روش های زیر می تواند باعث افزایش وزن گردد:

تغییر در سوخت و ساز

افزایش اشتهای کاذب

تغییر سطح قند خون و در نتیجه تغییر خلق و خو

ذخیره چربی بویژه در ناحیه شکمی

خوردن هیجانی (به دلیل افزایش سطح کورتیزول خون و ایجاد انرژی عصبی افزون)

گرایش به غذاهای فوری

ـ  مدت و کیفیت خوابsleep obesity 2

کیفیت و طول مدت زمان خواب نقش مهمی در تعادل انرژی و  سوخت و ساز در بدن و در نتیجه  وزن بدن  دارد. کوتاه و ناکافی بودن مدت زمان خواب  و همچنین خواب نامنظم و دیر خوابیدن با افزایش نمای توده بدنی ارتباط دارد. هورمون های تنظیم کننده اشتها و مصرف انرژی در این رابطه دخیل هستند. کم بودن طول خواب باعث اختلال تعادل در ترشح هورمون ها شده و در نتیجه بر ساختار بدنی و توزیع چربی تاثیر می گذارد. از سوی دیگر، دیر خوابیدن باعث می شود روز بعد فرد دیرتر از خواب بیدار شود و فرصت کافی برای صرف صبحانه نداشته باشد، که این امر هم به نوبه خود باعث افزایش احتمال اضافه وزن خواهد شد.

چرا با رژیم غذایی ، باز هم چاق می شوم؟

اگر غذایتان زیاد است و تحرک‌تان کم، نباید از چاق شدن‌تان تعجب کنید. اما اگر غذای چندانی نمی‌خورید و تحرک‌تان هم چندان کم نیست، حق دارید اگر از اضافه وزن شوکه شوید. مطالعات نشان داده است که علاوه بر تغذیه، توارث و تحرک، علل دیگری نیز می‌توانند در افزایش وزن ناخواسته ما نقش داشته باشند.

چاقی ناشی از مصرف بعضی از داروها drugs obesity 2

بعضی مواقع مصرف داروی خاصی باعث اضافه وزن­تان شده است، همواره اصول زیر را مورد توجه قرار دهید

اصل اول: هرگز بدون مشاوره با پزشک مصرف هیچ دارویی را قطع نکنید زیرا این دارو ممکن است برای حفظ سلامت ضروری باشد.

اصل دوم: خودتان را با دیگر افرادی که همین دارو را مصرف می‌کنند، مقایسه نکنید. عوارض جانبی یک دارو در همه افراد به یک شکل ظهور نمی‌کند. اگر دارویی باعث چاقی در فردی شده باشد، لزوما این اثر را در شما ندارد. با پزشکتان در این باره مشورت کنید.

اصل سوم: اگر چاقی  شما ناشی از تجمع مایع در بدن بود، نگران نباشید زیرا این اضافه وزن دائمی نیست. هنگامی که مصرف دارو را به پایان برسانید یا بیماری‌تان کنترل شود، پف‌کردگی ناشی از تجمع مایع فروکش می‌کند. در طول این مدت از یک رژیم غذایی کم‌نمک پیروی کنید.

اصل چهارم: با پزشک درباره داروی دیگری که به عنوان جایگزین می‌توانید مصرف کنید، مشورت کنید. در بسیاری از موارد پزشک­تان می‌تواند داروی دیگری را برای شما تجویز کند که این عارضه جانبی را نداشته باشد.

اصل پنجم: اگر افزایش وزن­تان ناشی از کاهش میزان سوخت‌وساز در بدن به علت یک بیماری یا مصرف داروست، باید سعی کنید با ورزش سرعت سوخت ‌و ساز را بالا ببرید.

 مصرف داروهای اعصاب

یک عارضه جانبی برخی از داروهای ضدافسردگی افزایش وزن است، بنابراین اگر فکر می‌کنید داروی ضدافسردگی‌تان باعث چاقی‌ شما شده، با پزشک درباره تغییر برنامه درمانی‌ مشورت کنید اما هرگز خودسرانه داروهایتان را تغییر ندهید. برخی افراد هم پس از مدتی مصرف داروی ضدافسردگی، به علت اینکه حال­شان بهتر و اشتهایشان بیشتر می‌شود، وزن اضافه می‌کنند.

خود افسردگی نیز ممکن است باعث تغییرات وزن شود.از میان داروهای اعصاب و روان، برخی داروهای دیگر نیز افزایش وزن را به دنبال دارند؛ مثلا داروهای ضد سایکوز که برای درمان اسکیزوفرنی و اختلال‌ دوقطبی به‌کار می‌روند.

مصرف داروهای کورتونی

داروهای ضدالتهابی استروییدی (داروهای کورتونی) مانند پردنیزولون به دلیل اثرشان در افزایش‌ وزن مشهور هستند. تجمع مایع در بدن و افزایش اشتها دلایل اصلی افزایش وزن با مصرف این داروهاست، اما این عارضه جانبی آنها به دوز دارو و مدت زمان مصرف بستگی دارد. در برخی مصرف‌کنندگان داروهای استروییدی به‌طور گذرا چربی‌های بدن جابجا و در مناطقی مانند صورت، پشت گردن و شکم جمع می‌شود.

قرص‌های ضد بارداری

برخلاف عقیده رایج، قرص‌های ضدبارداری ترکیبی (استروژن و پروژسترون) باعث اضافه وزن در دراز مدت نمی‌شوند. گاهی برخی از زنانی که قرص‌های ترکیبی مصرف می‌کنند، مقداری اضافه وزن پیدا می‌کنند اما این افزایش وزن به تجمع مایع در بدن مربوط می شود و معمولا کوتاه‌‌مدت است.

یائسگی

بیشتر زنان نزدیک به زمان یائسگی مقداری وزن اضافه می‌کنند، اما احتمالا کاهش هورمون‌‌های جنسی علت این افزایش وزن نیست بلکه با بالا رفتن سن، سوخت ‌و ساز در بدن کند می‌شود و کالری کمتری می‌سوزد. از طرفی تغییرات در شیوه زندگی (مانند تحرک کمتر) نیز ممکن است در این افزایش وزن دخیل باشد اما جایی که در آن چربی در بدن تجمع پیدا می‌‌کند، ممکن است به یائسگی مربوط باشد. در یائسگی، چربی بیشتر اطراف کمر جمع می‌شود، نه در ران‌ها و لگن.

سندرم کوشینگ

افزایش وزن، علامت شایع سندرم کوشینگ است. سندرم کوشینگ گاهی به دلیل مصرف داروهای استروییدی برای بیماری‌هایی مانند آسم، آرتریت یا لوپوس بروز می‌کند. همچنین این سندرم ممکن است در نتیجه تولید بیش از حد هورمون کورتیزول به‌ وسیله غده فوق‌کلیه یا به توموری مربوط باشد که این هورمون را می‌سازد.

ترک سیگار و افزایش وزن smoke Obesity

افرادی که سیگار را ترک می‌کنند به‌طور میانگین کمتر از ۴٫۵ کیلوگرم وزن اضافه می‌کنند زیرا با حذف نیکوتین چند اتفاق می‌افتد:

فرد احساس گرسنگی بیشتری می‌کند و غذای بیشتری می‌خورد که این احساس گرسنگی ممکن است پس از چند هفته برطرف شود.

بدون اینکه میزان کالری دریافتی کم شده باشد، سوخت‌وساز کند می‌‌شود. غذاها برای فرد خوشمزه‌تر به‌نظر می‌رسند که ممکن است به پرخوری بینجامد. فرد به خوردن غذاهای حاضری پرچربی و پرقند روی می‌آورد.

کم‌خوابی و چاقی sleep obesity

اگر تا دیر وقت بیدار بمانید، احتمال بیشتری وجود دارد که آخر شب به غذا خوردن روی بیاورید و به این ترتیب میزان کالری دریافتی‌تان افزایش می‌یابد. از طرفی تغییرات در میزان هورمون‌ها در این وضعیت باعث افزایش احساس گرسنگی و اشتها می‌شود و دیرتر احساس سیری خواهید کرد.

کم‌کاری تیرویید

اگر غده تیرویید به اندازه کافی هورمون تیروییدی تولید نکند، احتمالا احساس خستگی، ضعف و سرما خواهید کرد و اضافه وزن پیدا می‌کنید. اگر هیپوتیروئیدی ایجاد شده باشد، متابولیسم بدن کند می‌شود و احتمال بالا رفتن وزن افزایش پیدا می‌کند. حتی اگر کارکرد تیرویید در حد پایینی دامنه طبیعی باشد، ممکن است افزایش وزن به‌ وجود آید. معمولا درمان کم‌کاری تیرویید باعث از بین رفتن این اضافه وزن خواهد شد.

استرس و چاقی Stress Obesity

در زمان استرس میزان ترشح کورتیزول یا «هورمون استرس» در بدن افزایش می‌یابد و اشتها را زیاد می‌کند. علاوه بر این ممکن است برای تسکین خودتان هنگام استرس به خوردن غذاهای پرکالری روی بیاورید. ترکیب این دو عامل زمینه را برای افزایش وزن فراهم می‌کند.

سندرم تخمدان پلی‌کیستیک PCO pcos

نشانگان تخمدان پلی‌کیستیک یک مشکل هورمونی رایج در زنان در سنین باروری است. در بیشتر زنان دچار این نشانگان، کیست‌های کوچک بسیار در تخمدان‌ها رشد می‌کند. این عارضه باعث از بین رفتن تعادل هورمونی می‌شود و بر چرخه قاعدگی تاثیر می‌گذارد و ممکن است پرمویی و آکنه ایجاد کند. خانم‌های دچار این عارضه نسبت به انسولین مقاوم هستند که باعث افزایش وزن یا درجات مختلف چاقی می‌شود و چربی اضافی در شکم آنها تجمع پیدا می‌کند. چاقی شکمی مبتلایان را در معرض خطر ابتلا به بیماری های قلبی و دیابت  قرار می‌دهد.

خطرات و عوارض چاقی

مخاطرات اجتماعی چاقی

خطرات و عوارض مربوط به چاقی و اضافه وزن شکمی به درستی شناسایی نشده است، اما برآوردها نشان می دهد که می توان حدود ۵ درصد از کل هزینه های بهداشتی را به عوارض آن نسبت داد. چاقی شکمی حتی در شرایطی که فرد دارای شاخص توده بدنی طبیعی است ،می تواند موجب افزایش فشار خون، افزایش چربی های خون (هیپر لیپیدمی)، دیابت نوع ۲ ویا بیماری های قلبی- عروقی شود که این امر بر اهمیت چاقی به عنوان یک عامل مستعد کننده فرد برای ابتلای به برخی بیماری ها تاکید می کند.

افزایش میزان چاقی تاثیر قابل توجهی بر بروز بیماری های قلبی- عروقی، دیابت نوع ۲ ، سرطان، استئوآرتریت، ناباروری ،مشکلات هنگام زایمان، ناتوانی در انجام فعالیت های شغلی و اختلالات تنفسی در هنگام خواب دارد. اگرچه چاقی بیشتر با بروز علایم بیماری مرتبط است، اما در مواردی که شاخص توده بدنی تا بیش از ۴۰ کیلوگرم بر متر مربع بدن افزایش یابد، با حدود ۱۰ سال کاهش امید به زندگی همراه است. افزایش شیوع چاقی با افزایش تعداد سالیانی که فرد چاق از علایم و ناتوانی های مربوط به چاقی رنج می برد، توام خواهد بود.

علایم و پیامدهای چاقی:

اغلب افراد دچار اضافه وزن از اعتماد به نفس پایین و ترس های بیهوده و بی دلیل رنج می برند. آن ها حتی در بخش های بهداشتی، تبعیض هایی بین افراد قایل شده، تحمل آن ها در برابر گرمای محیط کمتر است، در انجام فعالیت های فیزیکی دچار مشکل بوده و به دلایل فیزیکی و یا روان شناختی، مشکلات جنسی دارند. به نظر می رسد این مشکلات اجتماعی و روان شناختی حتی بیش از مشکلات جسمی مربوط به چاقی، افراد مبتلا به این عارضه را آزار می دهند.

بیماری های ناشی از چاقی

دیابت نوع ۲ DM 2

بیماری دیابت نوع ۲ عارضه ای است مزمن که با مقاومت انسولینی در اندام های محیطی و یا ترشح ناکافی انسولین توسط پانکراس مرتبط است. در افرادی که استعداد ژنتیکی ابتلای به این نوع دیابت را دارند، اضافه وزن و چاقی به عنوان اصلی ترین عوامل در ابتلای به این عارضه مطرح هستند. شیوع دیابت نوع دو در افراد چاق در مقایسه با افراد لاغر ،۵۰ تا ۱۰۰ بیشتر است. در مطالعات مشاهده ای، اضافه وزن، چاقی، عدم فعالیت فیزیکی، استعمال دخانیات و ترکیب رژیم غذایی را تقریبا می توان عامل تمامی موارد ابتلای به این نوع دیابت دانست. در واقع دیابت را می توان مهمترین نتیجه پزشکی مرتبط با چاقی دانست. زیرا شیوع آن در افراد چاق بالا بوده، عواقب شدیدی بر سلامتی دارد، درمان آن دشوار است ،امید به زندگی را به میزان ۸ تا ۱۰ سال کاهش می دهد و کنترل و درمان آن پر هزینه و گران است.

پیشگیری از دیابت نوع  ۲ با کاهش وزن:

روند برخی از اثرات زیان بار متابولیکی که متعاقب اختلال در عدم تحمل گلوکز و یا بروز دیابت نوع ۲ پدید می آیند، با کاهش وزن فرد مبتلا معکوس می شوند، مگر آن که مدت ابتلای فرد به دیابت طولانی بوده و ضایعات ایجاد شده توسط بیماری برگشت ناپذیر باشند. در افراد در معرض خطر نظیر افراد چاقی که اختلال عدم تحمل گلوکز دارند، کاهش وزن می تواند از بروز دیابت نوع ۲ پیشگیری کرده و تقریبًاً از بروز آن جلوگیری کند. در مطالعه ای که توسط جراحان سوئدی طی ۲ سال بر روی افراد چاق انجام شد، بروز دیابت در افراد گروه کنترل ۳٫۶ درصد و در افراد چاق که وزن خود را کاهش داده بودند، تنها ۲/۰ درصد بود. نتایج این مطالعه گواه آن است که با کاهش وزنی حدود ۲۰ تا ۲۵ کیلوگرم، می توان از پیدایش بیش از ۹۵ درصد موارد ابتلای جدید به دیابت پیشگیری کرد. به تازگی در مطالعه ای مشخص شد که کاهش وزنی محدود (۳ تا ۵ درصد کل وزن بدن) نیز که توسط رعایت برنامه غذایی و با افزایش مختصر در فعالیت روزانه ایجاد شده بود، موجب کاهشی ۶۰ درصدی در تمامی موارد ابتلای جدید به دیابت طی یک دوره ۴ الی ۵ ساله شد. بررسی های بیشتر گواه آن است که این اثرات به کاهش وزن مربوط بوده و به اثرات خاص پیروی از برنامه غذایی و یا انجام فعالیت های ورزشی مربوط نمی باشند.

افزایش فشار خون:

با ابتلای فرد به چاقی، خطر افزایش فشار خون در وی ۵ تا ۶ برابر افزایش می یابد. فشار خون بالا با محیط دور کمر و شدت چاقی ارتباط مثبت دارد. مقاومت انسولین و افزایش انسولین خون (هیپر انسولینمیا) به عنوان عوامل ایجاد کننده در فشار خون بالا شناخته می شوند. انسولین دارای اثرات ضد دفع ادراری سدیم (آنتی ناتریورتیک) است که موجب افزایش مایع خارج سلولی و حجم مایع درون عروق می شود. همچنین احتمال می رود که افزایش انسولین خون دارای تاثیری مستقیم بر رشد عضلات صاف جدار عروق آرتریول ها باشد که موجب افزایش مزمن اثربخشی سیستم اعصاب سمپاتیک می شود.

فشارخون بالا در افراد چاق، دارای همان اثرات زیان بار افراد با وزن معمول بوده و باید با دقت زیاد کنترل شود. حتی یک کاهش وزن محدود در این مبتلایان، موجب کاهش قابل توجه در فشارخون شده و کاهش وزن بر کنترل فشارخون این افراد بسیار موثرتر از محدودیت دریافت سدیم می باشد.

آترواسکلروزیس (تصلب شریان)، بیماری های احتقانی قلب و سکته:

 چاقی به ویژه چاقی شکمی با افزایش قابل توجه خطر بیماری های قلبی- عروقی همراه است. در افرادی که انباشت چربی در ناحیه شکمی دارند، خطر شکل گیری بیماری های احتقانی قلبی و سکته ۵ تا ۶ برابر افراد با دور کمر طبیعی می باشد. دلیل این وضعیت به دلیل تغییرات نامطلوب در پروفایل چربی خون بوده و افزایش فیبرینوژن پلاسمایی و کاهش فعالیت فیبرینولیتیکی پدید می آید.

آرتریت روماتویید اسید اوریکی (نقرس):

نقرس عارضه ای رایج در افراد چاق می باشد. غلظت پلاسمایی اورات در اغلب افراد چاق افزایش نشان می دهد، البته علایم بالینی نقرس به میزان ناچیزی در این افراد مشاهده می شود.

سندرم متابولیک:

این سندرم را به دلیل کاهش حساسیت عملکرد انسولین، به عنوان سندرم مقاومت انسولین نیز می نامند. بسیاری از عوامل خطر این سندرم (نظیر دیابت نوع ۲، افزایش فشار خون و آترواسکلروزیس) با چاقی مرتبط می باشند. علاوه بر شدت چاقی، سایر عوامل نظیر توزیع چربی بدن، سطح فعالیت فیزیکی و استعداد ژنتیکی به میزان قابل توجهی با سندرم متابولیک مربوط می باشند. بر اساس تعریف سازمان بهداشت جهانی، سندرم متابولیک دارای مشخصات زیر می باشد:

مقاومت انسولین (هیپر انسولینمی یا افزایش انسولین پلاسمایی در حالت ناشتا به میزان بیش از ۲۵ درصد)،

دارا بودن حداقل دو مورد از چهار مشخصه زیر:

چاقی شکمی: دور کمر بیش از ۹۴ برای مردان و بیش از ۸۰ برای زنان و یا شاخص توده بدنی بیش از ۳۰،

عدم تحمل گلوکز یا قند خون ناشتای بالای ۱۱۵

فشار خون بیش از ۱۴۰ سیستولی و ۹۰ دیاستولی،

اختلال در چربی خون: تری گلیسرید ناشتایی بیش از ۱۵۰ و یا کلسترول HDL کمتر از ۴۰٫

سایش مفاصل (استئوآرتریت)

در افراد چاق به علت افزایش فشار وارده بر مفاصل(خصوصاً مفاصل زانو، ران و مهره های پایین کمری)، غضروف مفصلی تخریب شده و باعث ایجاد درد مفصل و سفتی آنها می شود. همچنین وزن زیاد سبب وارد آمدن فشار زیاد روی مفاصل میشود و آرتروز زودرس ایجاد می کند.

توقف تنفس در خواب

توقف تنفس در خواب، خصوصاً در افراد چاقی که زیاد خور خور می کنند، دیده می شود.

این افراد به هنگام خواب شبانه، به علت انسداد مسیرهای هوایی ریه ها، برای مدت کوتاهی دچار توقف تنفس شده و مکررا در طول شب بیدار می شوند. در نتیجه خواب با کیفیتی در شب ندارند و در طول روز نیز به علت اختلال در خواب شبانه ی خود، دچار گیجی بوده و مرتب چرت میزنند.

تحقیقات نشان داده، بیشتر افرادی که دچار وقفه ی تنفسی در خواب می شوند، دارای اضافه وزن بوده و گردنی بزرگ و راه هوایی باریکی دارند.

سرطان

انواعی از سرطان ها با اضافه وزن همراه هستند که در زنان می توان به سرطان پستان، سرطان رحم، سرطان تخمدان، سرطان گردن رحم و سرطان کیسه ی صفرا اشاره کرد. مردان چاق نیز نسبتاً در معرض خطر بالاتری برای ابتلا به سرطان های کولون، رکتوم و پروستات هستند.

بیماری کیسه صفرا و کبد چرب

به علت تجمع چربی اضافی در بدن افراد چاق، کلسترول بیشتری نیز در بدن آنها وجود دارد که این کلسترول اضافی می تواند در کیسه ی صفرا رسوب کند و باعث سنگ کیسه ی صفرا شود.

همچنین کاهش وزن سریع( یعنی بیش از۱٫۵ کیلو گرم در هفته) نیز باعث ایجاد سنگ کیسه ی صفرا می شود. همچنین در اثر چاقی، چربی بیشتری در ساختار کبد وارد می شود که این تجمع چربی در کبد، می تواند باعث ایجاد التهاب و حتی تخریب بافت کبد شود و نهایتاً به بیماری نارسایی کبدی (سیروز) منجر شود.

افزایش وزن و چاقی

افزایش وزن و چاقی و خطرات آن برای سلامتی

شیوع اضافه وزن در سرتاسر جهان رو به افزایش است. در دهه اخیر، در ایالات متحده شیوع چاقی افزایش چشمگیری داشته است. چاقی تنها مشکل بزرگسالان نیست و در کودکان و نوجوانان نیز روند رو به رشدی دارد. طبق آمار منتشره، نیمی از افراد ساکن در تهران اضافه وزن دارند و ۲۰ درصد آنان چاق هستند.

از سه دهه پیش، برای درمان چاقی توصیه می شود که عادات زندگی اصلاح شوند و افراد چاق عادات مربوط به خوردن و فعالیت های بدنی خود را تغییر دهند که اثرات این روش در دراز مدت قابل مشاهده می باشد. بسیاری از افراد پس از موفقیت در رسیدن به وزن مطلوب به دلیل عدم دریافت آموزش های لازم برای پیشگیری از افزایش وزن مجدد، پس از مدتی به وزن اولیه برگشته اند.

امروزه به دلیل موفقیت نسبتا ناچیز و عدم تمایل افراد به تغییر عادات زندگی، رژیم غذایی و ورزش، استفاده از مکمل های رژیمی به عنوان روش جایگزین مطرح شده است.

مفهوم ساده چاقی عبارت است از دریافت انرژی بیشتر (دریافت چربی و کالری زیاد) و به دنبال آن مصرف انرژی کمتر (زندگی با تحرک کم). اوزان بالاتر از حد استاندارد تعاریفی دارند:

اضافه وزن: از نظر علمی ۱۰ تا ۲۰ درصد بیشتر از وزن استاندارد اضافه وزن می باشد. obesity chart

چاقی: ۲۰ درصد اضافه وزن یا بیشتر چاقی نامیده می شود. چاقی پس از گذشتن از مرحله افزایش وزن ایجاد می شود و باید در همان مراحل اولیه درمان را شروع کرد.

چاقی متوسط: ۲۰ درصد بالاتر از وزن ایده آل چاقی متوسط است که خطرات مرگ زودرس را افزایش می دهد. در این افراد احتمال دیابت نوع ۲ افزایش می یابد که علت آن مقاومت به انسولین است.

چاقی شدید: در چاقی شدید وزن افراد ۴۵ کیلوگرم و یا حدود ۶۰ درصد بیشتر از وزن ایده آل است. در این نوع چاقی مشکلات قلبی و ریوی بزرگترین خطرات را بوجود می آورد. شیوع مرگ ناگهانی در این افراد ۱۰ برابر بیشتر از افراد عادی است. به علاوه عواقب روانی اجتماعی این اختلال، اغلب مشکلات ویرانگری را ایجاد می کند.

آناتومی چاقی: چاقی می تواند به دو صورت چاقی شکمی (آندروئید) و چاقی در نواحی ران و لگن (ژینوئید) خود را نشان دهد.

چاقی شکمی عمدتا در مردان شایع است و با افزایش فشارخون، مقاومت به انسولین، هیپر اوریسمی و دیس لیپوپروتئینمی ارتباط نزدیک دارد. در این نوع چاقی که به پیکر سیبی معروف است بافت چربی در نواحی شکم و سینه تجمع می یابد و به مراتب از چاقی ژینوئید که به پیکر گلابی معروف است و چربی در نواحی ران، لگن و سرین جمع می شود خطرناک تراست.

تفاوت چاقی در زنان و مردان
تفاوت چاقی در زنان و مردان

چاقی شکمی با ترشح هورمون هایی که تحریک کننده رشد سلول های بافت چربی و افزایش اشتها می باشند، به افزایش چاقی دامن می زد. برای سنجش وضعیت چاقی شکمی از نسبت دور شکم به دور باسن و یا دور شکم به میزان قد نیز استفاده می شود.

بیماری های مرتبط با چاقی درمان نشده یا چاقی بیمارگونه: مطالعات نشان داده که افراد چاق نسبت به بیماری هایی چون دیابت نوع ۲، سندرم متابولیک، فشارخون بالا، بیماری های قلبی، سکته مغزی، سرطان (عموما سرطان سینه و روده بزرگ)، افسردگی، کبدچرب، سنگ های صفراوی، استئوارتریت و …  بسیار مستعد هستند.

فرمول شاخص توده بدن (BMI):

روش دیگر، استفاده از فرمول شاخص توده بدن و مقایسه آن با حدود استاندارد می باشد. در این روش، وزن (کیلوگرم) به مربع قد (متر) تقسیم می شود.

جدول زیر ارتباط شاخص توده بدن و وضعیت وزنی را نشان می دهد:

وضعیت وزنی BMI
لاغر کمتر از ۵/۱۸
نرمال ۵/۱۸ – ۹/۲۴
دارای اضافه وزن ۲۵ – ۹/۲۹
چاق ۳۰ و بالاتر

بزرگسالان با نمایه توده بدن ۳۰ یا بالاتر چاق در نظر گرفته می شوند. زمانی که نمایه توده بدن ۴۰ یا بیشتر باشد چاقی شدید یا چاقی مرضی نامیده می شود و در این حالت فرد مستعد بیماری های جدی است.

مهترین عوامل موثر در چاقی عبارتند از:

•   تغذیه نامناسب (پرخوری و بدخوری)

•   تحرک ناکافی

•   فاکتورهای ژنتیک

•   سن

•   جنسیت

•   اختلالات هورمونی

•   مشکلات روحی- عصبی

•   مصرف برخی از داروها

چاقی در هر سنی دیده می شود اما هرچه سن بالاتر باشد احتمال چاقی بیشتر است زیرا متابولیسم بدن کاهش و تحرک کمتر می شود که باعث می شود نیاز بدن به کالری کاهش یافته و مازاد انرژی به صورت چربی در بدن ذخیره شود. علاوه بر این چاقی در زنان شایع تر از مردان است که به دلیل نقش هورمون های زنانه در ایجاد چاقی است. چاقی در دوران بارداری خانم ها بیشتر در ناحیه ران و باسن است اما پس از یائسگی میزان چاقی شکمی افزایش می یابد.

چه افرادی مستعد چاقی هستند؟

•   افراد سیگاری

•   افراد با بیماری های روانی

•   افراد با ناراحتی های حرکتی و معلولین

•   افراد با زندگی کم تحرک

•   افراد با درآمد پایین

تئوری هایی در رابطه با چاقی:

•   چاقی و عدم تحرک منجر به افزایش سطح انسولین در جریان خون می شود و این انسولین اضافی می تواند سوخت مورد نیاز برای رشد سلول های سرطانی را مهیا کند.

•   افزایش بافت چربی باعث آزادسازی پروتئین هایی می شود که سیستم ایمنی را سرکوب می کنند و التهاب را افزایش می دهند و این دو عامل در پیشرفت سرطان موثرند.

با استفاده از روش های زیر می توان چاقی را مدیریت نموده و وزن خود را کاهش داد:

•   کاهش دریافت کالریBariatric-Food-Pyramid-Obesity 2

•   افزایش فعالیت بدنی

•   تغییر شیوه زندگی (اصلاح رفتاری)

•   دارو درمانی

•   مصرف مکمل های رژیمی کمک کننده به کاهش وزن

برای کاهش وزن باید رژیم غذایی با کالری مناسب همراه با افزایش فعالیت بدنی باشد و رژیم هایی با کالری بسیار محدود (کمتر از ۱۰۰۰ کیلو کالری) بسیار نامناسب است و عوارضی به دنبال دارد.

با رعایت چنین رژیم هایی افراد ویتامین و املاح کافی دریافت نمی کنند و علائمی چون احساس خستگی، سرما، ریزش مو، سر گیجه، افزایش خطر ایجاد سنگ های کلیوی، اختلال در سیکل قاعدگی و ناهنجاری در ریتم قلبی و بسیاری مشکلات دیگر را تجربه می کنند و در نهایت بعد از قطع رژیم غذایی مجددا چاق می شوند. رعایت اصول زیر می تواند وزن را کاهش دهد:

•   مصرف لبنیات کم چرب

•   مصرف میوهها به مقدار متعادل در میان وعده صبح و عصر

•   مصرف مایعات نیم ساعت قبل از ناهار و شام

•   مصرف نان های سبوس دار (نان های سبوس دار اشتها را کم کرده، کلسترول خون را کاهش می دهد و از یبوست جلوگیری می کند)

•   خوردن سالاد و سبزی به همراه غذا

•   نوشیدن آب (حداقل ۸ لیوان در روز)

•   تقسیم وعده های غذاییبه ۵ یا ۶ وعده و عدم ریزه خواری

•   پیاده روی روزانه (نیم تا یک ساعت در روز)

تناسب اندام: Obesity-007

برای رسیدن به تناسب اندام، در کنار رعایت رژیم های کاهش وزن و علاوه بر افزایش فعالیت های بدنی می توان از مکمل هایی با منشا گیاهی استفاده نمود که در کاهش اشتها و تغییر در متابولیسم چربی و کربوهیدرات موثرند.

مکمل های مداخله گر در جذب کربوهیدرات ها:

استفاده از مکمل های مداخله گر در جذب کربوهیدرات که بخش اصلی رژیم غذایی را تشکیل می دهد می تواند منجر به کاهش جذب و متابولیسم کربوهیدرات در بدن شده تا در نهایت بدن برای تامین انرژی مورد نیاز خود از ذخایر گلیکوژن و چربی موجود در بدن استفاده کند.

مکمل های مداخله گر در جذب چربی ها:

چربی های موجود در مواد غذایی از عوامل موثر در افزایش وزن می باشند که علاوه بر چاقی، زمینه ساز بروز بیماری های قلبی و عروقی هستند. استفاده از مکمل های مداخله گر در جذب چربی منجر به کاهش جذب و استفاده از ذخایر چربی موجود در بدن می گردد و می تواند در رسیدن به وزن مطلوب موثر باشد.

مکمل های کنترل کننده اشتها:

مکمل های موثر روی اشتها با کاهش اشتها و افزایش میزان متابولیسم بدن به کاهش وزن کمک می کنند.

تغذیه و چاقی

مطالعات نشان می دهد شیوع چاقی در جهان رو به افزایش است

چاقی یک مشکل رو به گسترش در کل جهان است

چاقی یک مشکل رو به گسترش در کل جهان است

مطالعات اپیدمیولوژیک نشان می دهد عواملی همچون سن، جنس، سطح تحصیلات، وضعیت ازدواج، عادات تغذیه ای و عادات و رفتار هایی شامل استعمال دخانیات، مصرف الکل و فعالیت فیزیکی ناکافی مسئول چاقی می باشند. بر اساس آمار سازمان بهداشت جهانی در جهان بیشتر از ۴۰۰ میلیون نفر چاق و ۱٫۶ میلیارد نفر دارای اضافه وزن وجود دارد. چاقی در همه نقاط جهان رو به افزایش است و تنها شامل مردان و زنان نمی باشد بلکه کودکان و نوجوانان را تحث تاثیر قرار می دهد.

چاقی عامل بسیاری از بیماری ها از جمله بیماری های قلبی–عروقی، فشارخون ،دیابت، بعضی از سرطان ها، بیماری های سیستم اسکلتی–ماهیچه ای است، که نه تنها یک مشکل بهداشتی عمومی جهانی است بلکه روی وضعیت اقتصادی کشور نیز تاثیر دارد.

شیوع عوامل خطرساز بیماری های قلبی-عروقی در بیشتر کشور های منطقه بالاست به طوری که ۵۸% جمعیت ۱۵تا ۶۵ سال مبتلا به اضافه وزن و چاقی می باشند .اضافه وزن و چاقی، مهمترین عامل خطر بالقوه برای بیماری های قلبی-عروقی بوده و با مرگ های زود هنگام ارتباط دارند .

تعریف چاقی

به تجمع غیرطبیعی چربی در بدن چاقی گفته می شود. زمانی که دریافت انرژی بر مصرف یا سوخت انرژی در بدن غلبه کند، بدن انرژی اضافه را در سلول های چربی که در بافت چربی وجود دارند ذخیره می کند. این سلول های چربی به عنوان ذحیره انرژی عمل می کنند و بسته به این که فرد چگونه این انرژی را مصرف می کند رشد کرده و یا کوچک می شوند. اگر فرد بین دریافت و مصرف انرژی از طریق عادات غذایی و ورزش منظم تعادل برقرار نکند، چربی در بدن انباشته شده و فرد دچار اضافه وزن می شود.

افراد چاق از نظرمقدار و نحوه توزیع چربی در بدن متفاوت هستند. خطراتی که با چاقی همراه است و نوع بیماری هایی که ازچاقی ناشی می شوند، تحت تاثیر نحوه توزیع چربی در بدن هستند. زمانی که قسمت عمده چربی در شکم تجمع می یابد خطر عوارض چاقی ،بالاخص بیماری های قلبی-عروقی بیشتر است. در چاقی مردان، تجمع چربی در شکم بوده و سیبی شکل است (بر خلاف زنان که چاقی آن ها، گلابی شکل است) .

عوامل مؤثر در ایجاد اضافه وزن و چاقی

عوامل متعددی در افزایش وزن و چاقی موثر هستند:

عوامل ارثی: در خانواده هایی که افراد چاق وجود دارند احتمال بروز چاقی در سایر افراد خانواده بیشتر است.

عادات غذایی نامناسب: مثل مصرف بی رویه غذا های چرب و شیرین، غذا های آماده، تنقلات…

سن و جنس: با افزایش سن و کاهش سوخت و ساز در بدن استعداد به چاقی افزایش می یابد.

شرایط اقتصادی اجتماعی

زندگی کم تحرک و نداشتن فعالیت فیزیکی

بعضی از بیماری ها مثل کم کاری تیروئید

مصرف طولانی مدت بعضی از دارو ها مانند دارو های استروئیدی

مصرف الکل و سیگار

روش محاسبه نمایه توده بدنی و تعیین وضعیت چاقی و اضافه وزن

نمایه توده بدنی(BMI) شاخص ارزیابی بدن از نظر وضعیت جسمانی است. براساس این شاخص افراد به ۴ گروه لاغر، در محدوده وزن طبیعی، دارای اضافه وزن و چاق (درجات ۱، ۲ و ۳) طبقه بندی می شوند.

چاقی

توصیه هایی برای کاهش وزن: 

•   اصلاح الگوی تغذیه ای

•   هیچیک از وعده های غذایی به خصوص صبحانه را حذف نکنید

•   از مصرف غذاهای پر انرژی حاوی مقادیر زیاد چربی و کربوهیدرات پرهیز کنید

•   حجم غذای مصرفی در هر وعده را کاهش دهید

•   حداقل ۸ لیوان آب بنوشید

•   ساعت ثابتی برای صرف غذای اصلی داشته باشید

•   میان وعده های سبک میل کنید

چاقی قابل کنترل و پیشگری است

چاقی قابل کنترل و پیشگری است

•   مصرف قند و شکر و غذاهای حاوی آنها مثل شیرینی جات، شکلات، آب نبات ،نوشابه ها، شربت ها و آب میوه های صنعتی، مربا و عسل و …. را بسیار محدود کنید.

•   نان مصرفی باید از انواع تهیه شده از آرد سبوس دار باشد و نان های فانتزی مثل انواع ساندویچی و باگت را کمتر مصرف کنید.

•   حبوبات پخته مثل عدس و لوبیا را در برنامه غذایی خود بگنجانید.

•   شیر و لبنیات مصرفی را حتما از انواع کم چرب انتخاب کنید.

•   گوشت کاملاً چربی گرفته و مرًغ و ماهی بدون پوست مصرف کنید.

•   از مصرف فرآورده های گوشتی پرچرب مثل سوسیس، کالباس و همبرگر و کله پاچه و مغز خودداری کنید.

•   به جای گوشت قرمز، بیشتر از گوشت های سفید، خصوصاً ماهی استفاده کنید.

•   مصرف زرده تخم مرغ را محدود کنید.

•   میوه ها و سبزی ها را بیشتر به شکل خام مصرف کنید .

•   به جای آب میوه بهتر است خود میوه را مصرف کنید.

•   غذا ها را بیشتر به شکل آب پز، بخار پز، کبابی یا تنوری مصرف کنید.

•   از مصرف غذا های پرچرب و سرخ شده پرهیز کنید.

•   از مصرف انواع سس سالاد، کره، خامه، سرشیر و پنیر های پرچرب خودداری کنید.

•   مصرف مغزدانه ها و دانه های روغنی مانند گردو، فندق، بادام، تخمه، پسته و زیتون را محدود کنید.

•   مصرف غذا های آماده (فست فود ها) و کنسروی را محدود کنید.

•   بعد از کاهش وزن حفظ آن مهم است. برای حفظ وزن، باید مراقب تعادل بین دریافتو مصرف انرژی باشید تا بتوانید وزن خود را در محدوده مطلوب حفظ کنید.

فعالیت بدنی

فعالیت بدنی 

فعالیت بدنی به صورت مستقیم و غیر مستقیم بر سلامت تاثیر دارد به شکلی که کاهش فعالیت بدنی سبب افزایش وزن شده و افزایش فعالیت بدنی با بالا رفتن سوخت انرژی سبب تعادل وزن می شود بنابراین فعالیت بدنی یک عامل کلیدی برای حفظ وزن کاهش یافته است.

ورزش علاوه بر کمک به تعادل وزن در پیشگیری و درمان بیماری های قلبی- عروقی ،سکته های قلبی و مغزی، فشار خون بالا، چربی خون بالا، دیابت، پوکی استخوان، کمردرد ،سنگ کیسه صفرا و بیماری های روحی–روانی موثر است. به طور مثال مطالعات نشان داده است که انجام فعالیت بدنی همراه با رژیم غذایی مناسب نسبت به یک رژیم غذایی مناسب بدون فعالیت بدنی بیشتر در کاهش خطر بیماری قلبی عروقی مؤثر است. فعالیت بدنی حجم چربی بدن را کم می کند و از کاهش توده عضلانی که غالباً در طی کاهش وزن رخ می دهد جلوگیری می کند .

از طرف دیگر ورزش سبب افزایش کیفیت زندگی، کاهش اثرات سالمندی، لذت بردن از زندگی، افزایش توان خلاقیت، کمک به افزایش بازده کاری، کمک به کاهش هزینه های زندگی و در نهایت کاهش مرگ و میر می شود. فعالیت بدنی مناسب زمانی است که با شدت متوسط بوده و به مدت ۳۰ الی ۶۰ دقیقه در روز و در بیشتر روز های هفته یا ترجیحا تمام روز ها انجام گیرد. به عنوان مثال پیاده روی تند، دویدن آرام ،دوچرخه سواریً و شنا بر اساس شرایط جسمانی فرد از ورزش های مناسب و تاثیر گذار برآمادگی قلب و ریه در این مورد هستند.

درمان دارویی چاقی

درمان دارویی در صورت نیاز باید تحت نظر پزشک صورت گیرد. Weight-Loss-Medicationبیماران تحت درمان باید بطور منظم برای تعیین تاثیر دارو و تداوم درمان، تحت نظر و مراقبت پزشک قرار گیرند و سعی نمایند حتما در کنار مصرف دارو، شیوه زندگی (الگوی مصرف و تحرک) خود را تغییر دهند. دًارو درمانی در موارد خاصی توصیه می شود از جمله برای افراد چاق (دارای نمایه توده بدنی ۳۰ و بیشتر) با یا بدون داشتن هیچ عامل خطر مرتبط با چاقی و افراد دارای نمایه توده بدنی ۲۷ و بیشتر با داشتن ۲ عامل خطر مرتبط با چاقی (مانند چربی خون بالا و فشار خون بالا) که بعد از سه ماه رعایت رژیم غذایی و ورزش، تغییری در وزن آن ها ایجاد نشده باشد.

دارو ها از طرق مختلف باعث کاهش وزن می شوند ولی همه افراد به دارو درمانی پاسخ نمی دهند. هرگز به توصیه های نا آگاهانه دوستان وآشنایان هیچ نوع فرآورده ای حتی فرآورده های گیاهی را با ادعای بی ضرر بودن استفاده نکنید زیرا طبیعی بودن ترکیبات گیاهی دلیل بر بی خطر بودن آن ها نیست. حتی ترکیبات گیاهی ممکن است دارای عوارضی بوده و یا در افراد خاص مصرف آن ها محدود و یا ممنوع باشد.

درمان جراحی

روش هایی همچون برداشت قسمتی از معده ویا استفاده از حلقه در معده فقط برای چاقی های مفرط و با نظر پزشک جراح صورت می گیرد. درمان جراحی چاقیدر واقع افراد ۱۸ تا ۵۵ سال که BMI آن ها بالای ۴۰ باشد و یا بیمارانی که یکی از عوارض چاقی مفرط را داشته و BMI آن ها بالای ۳۵ باشد کاندید این عمل جراحی هستند. بیماران باید از سلامت کامل جسمی و روحی روانی برخوردار بوده و بیماری قلبی عروقی حاد و بیماری های مزمن و عفونی نیز نداشته باشند. با توجه به اینکه در بسیاری از موارد این شیوه ها برگشت پذیرند دخالت جراحی برای درمان چاقی برای افراد خاص و تعداد محدودی توصیه می شود. باید توجه داشت حتی در صورت انجام عمل جراحی پیروی از رژیم غذایی مناسب و افزایش فعالیت بدنی ضروری است.

بیماری های شایع همراه با چاقی 

عوارض چاقی بسیار متعدد است

عوارض چاقی بسیار متعدد است

بعضی از بیماری ها یا عوامل خطر همراه با چاقی، سلامت بیماران چاق را در معرض خطر جدی قرار می دهند.

 این بیماری ها عبارتند از:

•   بیماری عروق قلب و سایر بیماری هایی که ایجاد گرفتگی عروق می کنند.

•   دیابت نوع ۲

•   وقفه تنفسی در خواب

•   مشکلات استخوانی مفصلی مانند آرتروز

•   سنگ کیسه صفرا و عوارض آن

•   استرس و اضطراب

عوامل خطرآفرین برای افراد چاق که سلامت این افراد را بیش از پیش به خطر می اندارد عبارتند از: مصرف دخانیات، فشارخون بالا، اختلال چربی خون، اختلال قند خون و سابقه خانوادگی بیماری زودرس عروق قلب (سکته قلبی یا مرگ ناگهانی در مردان درجه یک خانواده در سن ۵۵ سالگی یا قبل از آن، کم تحرکی، تری گلیسیرید خون بالا)

عادات غذایی نا سالم obese-child

•   مصرف غذا های پرچرب، شیرین و پرانرژی (غذا های با انرژی بالا چاقی را افزایش می دهند. این غذا ها از نظر مردم خوشمزه تر و لذیذ تر می باشند).

•   عدم مصرف کافی میوه و سبزیجات

•   مصرف نوشیدنی های شیرین شده با شکر و نوشابه های گازدار و آب میوه های صنعتی

•   مصرف نکردن صبحانه و مصرف تنقلات و میان وعده های چرب و شیرین

•   بی تحرکی و کم تحرکی و مصرف تنقلات نظیر چیپس، پفک و تخمه در حین کار با کامپیوتر و تماشای تلویزیون

اثر لیزر برروی سلولیت و تجمع موضعی چربی چگونه است؟

سلولیت یک نوع آنژیوپاتی ناشی از آسیب مویرگ ها و سیستم وریدی گردش خون و لنف می باشد. این آسیب بافتی در زیر پوست حاصل شده و منجر به پاسخ غیر عادی فیبروبلاست ها و سلول های رتیکولوآندوتلیل گشته و باعث افزایش تجمع چربی در سلول های چربی می شود.

مکانیسم ایجاد سلولیت

مکانیسم ایجاد سلولیت

پاسخ بافت همبند به صورت تشکیل ندول های کوچک و بزرگ است که خود، گردش لنفاوی را بیشتر مختل می کند و در نتیجه فیبروز بینابینی به صورت شبکه ای تشکیل می شود. تظاهرات خارجی این تغییرات بر روی پوست از لحاظ  ظاهری مثل پوست پرتقال و تشکیل رگ های غیر عادی و تلانژکتازی می باشد.

[box type=”info” ]این تجع غیر عادی چربی به رژیم غذایی پاسخ نداده و با رژیم گرفتن از بین نمی رود.[/box]

سلولیت ها بر اساس تظاهر بالینی به ۳ دسته سلولیت سخت، نرم و ادماتو تقسیم می شوند.

Cellulite 2

از راه های برطرف کردن سلولیت می توان به جراحی  لیپوساکشن و استفاده از درمان های رادیوفرکانسی اشاره نمود. لیزردرمانی با افزایش گردش خون بافتی، افزایش دو برابری درناژ لنفاوی و کاهش چسبندگی ها و التهاب بافتی باعث کاهش تورم بافتی و تخلیه بیشتر مایعات زیر جلدی و در نتیجه کاهش سایز می شود. لیزردرمانی از جنبه دیگر با تأثیر روی فیبروبلاست ها و فعال کردن  فیبرینولیز و الاستیناز  باعث نرم شدن بافت و از بین رفتن توده های کوچک و بزرگ می شود. خروج چربی از سلول های چرب سریع تر صورت گرفته و برداشت این ذخایر در اثر افزایش خون بافتی همراه با رژیم غذایی، امکان پذیر می شود. با تابش های متعدد طی جلسات پی در پی، کاهش سایز و التهاب در این بافت ها مشاهده شده  و افزایش ساخت کلاژن پوستی مانع شل شدن و افتادگی پوست می گردد.

در زمانی که همراه سلولیت، استریا نیز وجود داشته باشد می توان با استفاده از لیزر که افزایش جریان خون مویرگی و بازسازی فیبرهای کلاژن را به دنبال دارد، این دو مشکل را توأم درمان نمود.

Cellulite 3